Stand van zaken Essenkade

De Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) deelt periodiek de stand van zaken rond de mogelijke opvanglocatie aan de Essenkade in Houten.

In deze achtste update: een terugblik op de informatieavonden, de demonstratie, het gesprek met de gemeente en COA, en de voorbereidingen voor mogelijke noodopvang.

1. Informatieavonden

De vijf informatieavonden met telkens zo’n tachtig bewoners zijn inmiddels achter de rug. Onze algemene indruk:

De communicatie vanuit de gemeente verliep onvoldoende, waardoor sommige bewoners niet konden deelnemen. Na het afzeggen van de eerste bijeenkomst in de Expo voor 400 mensen is dat niet goed hersteld.
De aanwezigheid van veel beveiliging maakte een imponerende indruk.
De gespreksleider hield zich aan strakke richtlijnen, maar bewoners kregen wel ruimte om vragen te stellen.
Er kwamen nog te weinig concrete antwoorden; veel vragen blijven onbeantwoord.
De gemeente heeft toegezegd alle vragen op haar website te publiceren, maar op dit moment staan daar slechts zo’n dertig antwoorden, waarvan sommige verwijzen naar verouderde informatie (2020–2022). De laatste weken zijn er geen nieuwe antwoorden toegevoegd.

2. Demonstratie bij het gemeentehuis

Een groep bewoners uit Houten koos ervoor om hun zorgen over de plannen aan de Essenkade op een andere manier te laten horen. Zij maakten gebruik van hun recht om te demonstreren.

De demonstratie vond plaats op dinsdag 16 september en trok ongeveer 250 deelnemers. De actie verliep ordelijk en gaf bewoners de gelegenheid om op rustige wijze duidelijk te maken dat zij de komst van een AZC aan de Essenkade geen goede optie vinden.

Vooraf verscheen een informatief artikel in de krant over zowel de demonstratie als het gesprek dat WEK had gevoerd met B&W en het COA.

Hoewel enkele jongeren tijdens en na afloop vuurwerk afstaken, kijkt de organisatie overwegend positief terug op de avond. De boodschap is goed overgekomen, en de burgemeester luisterde mee vanuit de deuropening van het gemeentehuis.

3. Gesprek met B&W en COA

Op woensdag 10 september spraken vier leden van de Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) met vertegenwoordigers van de gemeente en het COA.
Namens de gemeente waren onder meer burgemeester Karin Heerschop, wethouder Daan Vermeulen, en diverse ambtenaren aanwezig. Ook het COA nam deel met meerdere vertegenwoordigers.

Het gesprek duurde ruim een uur en verliep constructief, al bleven de verschillen in standpunten bestaan. Beide partijen kregen de gelegenheid hun visie toe te lichten.

Tijdens het overleg kwamen de volgende punten aan bod:

Het COA heeft het terrein nog niet gekocht, maar wel overeenstemming bereikt over de prijs met de huidige eigenaar. De definitieve ondertekening volgt pas als er voldoende garanties zijn voor een succesvol traject.
Het COA is voornemens om al snel te starten met noodopvang (zie ook onderdeel 4).
Het terrein beslaat ongeveer 27.000 m², waardoor er op termijn veel mogelijk is.
Door de groei van Houten kan de opvangcapaciteit oplopen tot circa 400 asielzoekers, omdat gemeenten naar rato van het inwonertal bijdragen aan opvang.
Asielzoekers mogen pas na zes maanden werken, zodra ze een BSN-nummer hebben. Statushouders mogen direct aan het werk; de burgemeester gaf aan dat er in Houten veel vraag is naar arbeidskrachten.
De gemeente wil 337 vrijwilligers koppelen aan 337 bewoners om de integratie te ondersteunen.
Er komt een bestuursovereenkomst tussen gemeente en COA, waarin alle afspraken worden vastgelegd. De gemeente houdt daarbij de regie.
Op de Essenkade komen geen alleenstaande minderjarige vluchtelingen (AMV’s) of uitgeprocedeerde asielzoekers, maar wel alleenreizende volwassenen en – hopelijk – ook statushouders.
De gemeenteraad is formeel het hoogste besluitvormende orgaan. De burgemeester heeft echter een wettelijke taak op basis van de Spreidingswet, en kan een negatief raadsbesluit laten toetsen door “de Kroon”, die dit eventueel nietig kan verklaren.
De gemeente is van plan een klankbordgroep in te stellen. WEK wil hierin met twee leden deelnemen.

Tot slot is afgesproken dat WEK een vast aanspreekpunt binnen het gemeentehuis krijgt, en dat er indien nodig een vervolggesprek kan plaatsvinden in de komende weken of maanden.

4. Noodopvang in voorbereiding

Uit gesprekken met de gemeente heeft WEK begrepen dat het COA van plan is om in het eerste kwartaal van 2026 te starten met noodopvang aan de Essenkade. Het gaat om 200 tot 250 alleenreizende mannelijke asielzoekers, voornamelijk mensen die in Ter Apel geen plek meer kunnen vinden.

Voor deze opvang geldt een versnelde en vereenvoudigde vergunningsprocedure, de zogenoemde Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA). Met deze procedure kunnen overheden, zoals het COA, toestemming krijgen voor activiteiten die afwijken van het geldende omgevingsplan.
De eerste concepttekeningen zijn al gereed, maar het voorstel moet nog door de gemeenteraad worden besproken. Dat besluitvormingsproces is op dit moment nog niet afgerond.

Hoe de opvang er precies uit komt te zien, is nog onderwerp van overleg. Het aantal bewoners per unit staat nog niet vast, maar het zou gaan om eenvoudige containerwoningen van ongeveer 5 m² per persoon.

WEK noemt deze ontwikkelingen zorgelijk en heeft aangekondigd in deze fase juridische ondersteuning in te schakelen. Daarom vraagt de werkgroep om financiële steun via de lopende crowdfundingactie (zie onderdeel 9).

Volgens de huidige plannen zou de situatie over ongeveer twee jaar als volgt kunnen zijn:

In het groene gedeelte komen de woningen voor asielzoekers.
Het blauwe gedeelte blijft voorlopig “over” volgens het COA; daar zouden eventueel spoedzoekers gehuisvest kunnen worden.
In het oranje gedeelte zouden maatschappelijke organisaties ondergebracht kunnen worden.

Over het blauwe en oranje deel is nog niets definitief besloten. Als ook deze gedeelten worden gerealiseerd, kan het totaal oplopen tot ongeveer 500 bewoners op het terrein.

5. Belangrijke data

Noteer de volgende data in uw agenda:

25 september: Digitale informatie-sessie
30 september: Raadsvergadering
14 oktober: Ronde Tafel Gesprek (RTG)
28 oktober: Ronde Tafel Gesprek (RTG)
13 november: Debat en besluitvormende raadsvergadering
25 november: Ronde Tafel Gesprek (RTG)

De digitale informatie-sessie op 25 september vindt plaats van 19.30 tot 20.30 uur via Zoom.
U kunt deelnemen via de volgende link: https://us02web.zoom.us/j/87645094591
Aanmelden vooraf is niet nodig. De bijeenkomst is na afloop ook terug te kijken via Houtenpraatmee.nl.

De onderwerpen van de Ronde Tafel Gesprekken (RTG’s) zijn nog niet bekend.
Wanneer het onderwerp Essenkade op de agenda staat, kunnen inwoners van Houten inspreken. Iedere spreker krijgt drie minuten spreektijd. WEK moedigt bewoners aan om van dit recht gebruik te maken.

De eerste raadsvergadering van het nieuwe jaar vindt plaats op 30 september. Er wordt verwacht dat B&W daar een raadsvoorstel zal presenteren om samen met het COA de volgende stappen te zetten.
Als dat het geval is, roept WEK bewoners op om aanwezig te zijn op de publieke tribune. De exacte agenda van de vergadering wordt nog bekendgemaakt.

6. Rechtsbijstand en kosten

WEK staat in contact met een advocaat voor juridische ondersteuning. Het is mogelijk dat we binnenkort bezwaar (bij de gemeente) en eventueel beroep (bij de rechter) moeten instellen, zeker gezien de ontwikkelingen rond de noodopvang.

Om de kosten te dekken:

We hebben een crowdfunding lopen (zie onderdeel 9).
Daarnaast kan een rechtsbijstandsverzekering deels uitkomst bieden — mits uw polis het onderdeel Consument & Wonen bevat. Let op: onderdelen zoals Verkeer, Medisch of Werk, inkomen & pensioen dekken deze proceskosten niet.

Heeft u een rechtsbijstandsverzekering met “Consument & Wonen”?
We komen graag in contact: essenkade@gmail.com

7. WOO-verzoeken

De Wet Open Overheid (WOO) geeft burgers het recht om informatie op te vragen over de activiteiten van de overheid. Deze wet, de opvolger van de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB), is bedoeld om transparantie te vergroten en verplicht overheden om bepaalde informatie actief openbaar te maken.

WEK heeft inmiddels meerdere WOO-verzoeken ingediend bij zowel de gemeente Houten als het COA. Ook andere bewoners hebben van dit recht gebruikgemaakt.

De resultaten van deze verzoeken zijn openbaar in te zien via de website van de gemeente: Verstrekte informatie WOO-verzoeken – Gemeente Houten

Daar vindt u onder andere informatie over:

de geannuleerde bewonersbijeenkomst bij de Expo (Essenkade 2)
en de plannen en besluitvorming van het college en het COA over de mogelijke AZC-locatie aan de Essenkade.

8. Verschil tussen vluchteling en asielzoeker

De termen “vluchteling” en “asielzoeker” worden vaak door elkaar gebruikt, maar er is een duidelijk verschil:

Een vluchteling is officieel erkend en mag in Nederland blijven, werken en integreren. Deze groep wordt ook wel statushouders genoemd.
Een asielzoeker is nog in afwachting van erkenning. Zij verblijven in het asielzoekerscentrum (AZC) terwijl hun aanvraag wordt beoordeeld door de IND. In die periode moeten zij aantonen dat zij voldoen aan de criteria van het vluchtelingenverdrag.

WEK benadrukt dat, mocht de locatie aan de Essenkade toch worden gerealiseerd, de voorkeur uitgaat naar de opvang van erkende vluchtelingen (statushouders).
Volgens de huidige plannen zal het echter vooral gaan om asielzoekers in afwachting van erkenning.

9. Crowdfunding

De crowdfunding voor juridische ondersteuning loopt goed: inmiddels is er bijna € 8.000 opgehaald.
Voor de volgende fase — bezwaar en beroep — is echter ongeveer € 15.000 nodig om de kosten volledig te kunnen dekken.

Wilt u bijdragen? Doneer via: doneeractie.nl/juridische-ondersteuning/-108586

Elke bijdrage, groot of klein, helpt ons om de belangen van de bewoners juridisch te kunnen blijven behartigen.