Stand van zaken Essenkade

De Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) houdt bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen rond de mogelijke opvanglocatie aan de Essenkade in Houten.

In deze update:

Wat gebeurde er allemaal de afgelopen twee weken?
Terugblik op de raadsvergadering van 2 december over de noodopvang op de Essenkade
Terugblik op de raadsvergadering van 9 december over de motie van de VVD en de motie van ITH over maatschappelijke participatie.
Interview met de fractievoorzitter van ITH: Willem Zandbergen
Een nieuw geluid vanuit Europa
Vrees voor veiligheid in AZC’s door bezuinigingen bij Vluchtelingenwerk
Data komende weken
Stand van zaken crowdfunding
Volg ons op de socials

1. Wat gebeurde er allemaal de afgelopen twee weken?

Na het (plotselinge) besluit van B&W om de tijdelijke noodopvang voor 200 tot 250 asielzoekers in containers op de Essenkade af te blazen, kwam de aankondiging voor een extra ingelaste raadsvergadering op 2 december daarna toch wel wat rauw op ons dak. Gelukkig werd het besluit er niet in teruggedraaid. Wij waren als WEK aanwezig tijdens deze raadsvergadering en een verslag leest u in onderdeel 2.
Op 8 december had het WEK bestuur weer een vergadering. Deze keer spraken wij o.a. over de laatste ontwikkelingen, onze gesprekken met de politiek (o.a. de VVD), de harde gegevens over veiligheid, het toewijzen van sociale huurwoningen aan statushouders en ons burgerinitiatief.
We roepen de raad op om een onafhankelijk bureau alle onderzoeken voor de Essenkade te laten uitvoeren en niet het COA zelf. Een slager keurt toch niet zijn eigen vlees?
We hebben van de gemeente gehoord dat ons burgerinitiatiefvoorstel in de Agendacommissie besproken is en de Agendacommissie besloten heeft om dit voorstel in het Rondetafelgesprek van januari te agenderen.
De situatie over het gevoel van veiligheid bij de bewoners vinden wij één van de belangrijkste thema’s. Daarom hebben we besloten om in januari hier een enquête onder onze achterban over uit te zetten. In de volgende update hier meer over.
Op 9 december hebben leden van het WEK bestuur de debatvergadering van de gemeente bijgewoond. Hierover kunt u meer lezen in onderdeel 3.
Tot slot hebben wij Willem Zandbergen van ITH geïnterviewd. Zijn antwoorden op onze vragen leest u in onderdeel 4.

2. Terugblik op de raadsvergadering van 2 december over de noodopvang op de Essenkade!

Deze debatraad was op initiatief van de oppositiepartijen in de gemeenteraad. Zij hadden dit aangevraagd naar aanleiding van het besluit van het college van B&W om de Noodopvang AZC (200-250 asielzoekers) op de Essenkade stop te zetten.

De VVD hekelde het proces, omdat dit debat op een vreemde manier tot stand gekomen is. ITH vulde aan dat dit debat zonder inspraak van bewoners plaatsvindt. GL vindt vluchtelingenopvang belangrijk en heeft daarom 9 vragen geformuleerd, die vervolgens voorgelezen werden. Houten Anders stelt de vraag hoe dit besluit bekeken moet worden, gezien het feit dat een eerder raadsbesluit ingetrokken is. Natuurlijk Houten vraagt naar de randvoorwaarden en geeft de suggestie dat er misschien een nieuwe inventarisatie mbt noodopvang en ‘tijdelijke’ opvang moet komen.

Daan Vermeulen (wethouder VVD) heeft eerst een uitgebreide uiteenzetting gegeven mbt dit besluit:

Er heeft een bewogen participatieproces plaatsgevonden! Tijdens deze avonden zijn zorgen geuit mbt m2, geen voorzieningen, veiligheid bewoners, …
Brief VNG / bezuinigingen op Vluchtelingenwerk / onzekerheden vanuit het Rijk
Er zijn voor de Noodopvang te weinig onderzoeken gedaan

D66 spreekt zijn verbazing uit: in september werd er gezegd: ‘we gaan ervoor’, hoe moeten we dat in de tijd zien (binnen 3 maanden)? De wethouder Daan Vermeulen geeft aan dat de gesprekken met het COA zijn doorgegaan; er zijn vragen gesteld mbt de onderzoeken en de veiligheid van bewoners. Groen Links en Christen Unie stellen ook vragen mbt de locatie. De wethouder geeft aan dat Essenkade 2 een bedrijventerrein is en dat moet dan een woonbestemming krijgen om het geschikt te maken voor vluchtelingenopvang.

Er is meer nodig mbt onderzoeken naar veiligheid; dat is de taak van het COA. Tevens geeft de wethouder aan dat er een klankbordgroep zal gaan starten (nog eind december 2025); daar hebben zich ongeveer 60 mensen voor opgegeven. Een onderzoek naar veiligheid, uitgevoerd door een onafhankelijk bureau, zal gaan plaatsvinden (WEK werd genoemd).

Er worden vragen gesteld door verschillende oppositiepartijen; deze hebben te maken met het feit dat zij niet betrokken zijn bij het besluit om de Noodopvang AZC te stoppen. De VVD reageert met het feit dat er een uitgebreide raadsinformatiebrief geschreven is en dat hierin staat waarom dit besluit genomen is door het college van B&W. Verschillende oppositiepartijen stellen weer vervolgvragen nav dit besluit. De heer Vermeulen geeft aan dat het veel capaciteit (menskracht) kost! In de begroting 2026 is al gesproken over het budget en de gemeente krijgt maar €50.000 vanuit het Rijk.

Na ruim een uur startte het 2e gedeelte met de 4 vooraf geformuleerde vragen aan de fracties. De college partijen gaven om de beurt hun zienswijze. Door ITH werden oplossingen aangedragen als ‘optoppen, inwonen, splitsen van woningen’.

Helaas hebben de 31 raadsleden nog geen gezamenlijke visie op HOE ze vluchtelingen willen opvangen in Houten; ze lopen alleen verschillende ‘locaties achterna’.

3. Terugblik op de raadsvergadering van 9 december over de motie van de VVD en de motie van ITH over maatschappelijke participatie.

Tijdens deze debatvergadering van de raad werden er twee moties ingediend. Allereerst vanuit de VVD. Deze motie luidde:

De komende maanden in gesprek te gaan met Houtenaren, maatschappelijke partners, ondernemers over algemene randvoorwaarden voor mogelijke opvang van asielzoekers/nieuwkomers in Houten, inclusief thema’s als schaal, duur, spreiding, veiligheid, leefbaarheid, financiering en begeleiding zodat deze vooraf helder en gedeeld zijn;
Hierbij ruimte te houden voor een voorzet van de gemeenteraad over de randvoorwaarden die als startpunt kan dienen voor die gesprekken;
De benodigde capaciteit bij de ambtenaren hiervoor vrij te spelen en daarna in te zetten om met de klankbordgroep Essenkade verder in gesprek te gaan;
De raad voor medio januari een procesvoorstel aan te bieden waarin wordt aangegeven – hoe deze gesprekken worden vormgegeven,
Hoe inwoners worden betrokken,
Wat de planning van deze gesprekken is enn hoe de uitkomsten worden verwerkt in toekomstige besluitvorming;
De raad per kwartaal te informeren over de voortgang van de COA-onderzoeken en het verwachte besluitvormingstraject

Deze motie is unaniem aangenomen. Dit betekent dat de beoogde klankbordgroepbijeenkomsten even geparkeerd worden en er eerst gesproken wordt met de bewoners van Houten over de algemene randvoorwaarden voor opvang asielzoekers. En dit te doen vanuit een kader dat door de raad wordt aangegeven. De onderzoeken naar opvang van minimaal 337 asielzoekers op de Essenkade gaan ondertussen gewoon door. Maar het COA heeft hier nog 1 jaar (2026) voor nodig. Dus de gesprekken met de bevolking én de onderzoeken door het COA lopen parallel. Drie WEK-leden hebben zich inmiddels aangemeld voor deze gesprekken.

Vervolgens kwam de motie van ITH in debat. De fractievoorzitter Willem Zandbergen gaf eerst aan waarom deze motie werd ingediend. Hij sprak over “rode vlaggen” voor een AZC van deze omvang op de Essenkade, namelijk:

Op de begroting van het COA wordt door de regering flink bezuinigd. Ze gaan van 4,2 miljard euro naar 800 miljoen. Een miljoeneninvestering aan de Essenkade zou hiermee fors onder druk komen te staan.
Op Vluchtelingenwerk wordt fors bezuinigd. Zij geven aan straks op 8 van de 10 AZC’s geen ondersteuning meer te kunnen bieden.
Het COA zelf kampt met grote personeelstekorten. Ze hebben niet de mensen om alle taken uit te voeren.

Hierdoor is ITH bang dat de ontwikkelingen van een AZC aan de Essenkade opnieuw op een (financieel) fiasco uitlopen. En dat zou dan de 3e keer zijn, na de ontwikkelingen aan de Essenkade in 2022 en de ontwikkelingen aan de Houten Hub (Houten Oost) in 2025.

De motie van ITH luidde daarom:

De voorgenomen onderzoeken en plannen tot realisatie van een AZC op de Essenkade per direct te beëindigen:
Tot een open dialoog met de Houtense samenleving, waarin alternatieve oplossingen worden verkend die voorzien in een bijdrage aan de verlichting van Ter Apel en die kunnen rekenen op breed draagvlak onder inwoners.
Daarin onder meer de mogelijkheden te verkennen van het bovenwettelijk huisvesten van meer statushouders gelijk aan de opgave van de Spreidingswet door onder meer het beter benutten van bestaande woonruimte, extra bouwopgave en investeringen in Stichting Thuisgevers en Stichting Vluchtelingen Welkom om op een meer gerichte manier invulling te geven aan de Spreidingswet

Deel 1 van de motie betekent dat de raad besluit om geen AZC op de Essenkade te ontwikkelen.

Deel 2 van de motie komt overeen met de motie van de VVD.

Maar deel 3 is ook heel verfrissend: kies bij de opvang vooral voor statushouders (die dus mogen blijven in Nederland om een toekomst op te bouwen) en plaats ze over heel Houten verspreid in kleine groepen. Helaas heeft deze motie het niet gehaald en is hij afgewezen. Jammer, want anders zou een AZC op de Essenkade volledig van de baan zijn. Nu zullen we de 2e helft tóch moeten spelen. Maar de politiek is in beweging. En de gemeenteraadsverkiezingen bieden een kans om hier grote invloed op uit te oefenen. Daarover later (in 2026) meer.

4. Interview met de fractievoorzitter van ITH: Willem Zandbergen

De afgelopen week hadden wij de gelegenheid om de fractievoorzitter van ITH te mogen interviewen. Het werd een zeer interessant en onderhoudend gesprek. Graag delen wij de inhoud hiervan omdat het goed weergeeft hoe de opvang van vluchtelingen óók georganiseerd kan worden. Mits je bereid bent om ook “out of the box” te denken (zie hier de samengevatte & de volledige tekst). En hopen dat u in de komende kerstvakantie de tijd kunt en wilt nemen om dit gespreksverslag (naast deze update) te lezen.

5. Een nieuw geluid vanuit Europa

Er komt nieuwe wetgeving aan vanuit Europa. Ook Nederland (en Houten) zullen zich daaraan moeten houden. De belangrijkste elementen uit deze wetgeving luiden:

Achtergrond

In juni 2026 treedt het nieuwe EU-Asiel- en Migratiepact in werking. Dit pakket aan Europese verordeningen en één richtlijn vervangt een groot deel van het huidige asiel- en migratiebeleid binnen de EU. Nederland is verplicht deze regels volledig uit te voeren. De nationale implementatiewetgeving is op dit moment in voorbereiding bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid.
Het pact beoogt: snellere en uniformere asielprocedures, versterking van registratie en grensbewaking, een eerlijkere verdeling van opvangcapaciteit binnen de EU, en minimumnormen voor opvangvoorzieningen in alle lidstaten.

Mogelijke gevolgen voor besluitvorming in Nederland

Onderdeel	Verwachte verandering	Effect op lokale besluitvorming
Landelijke regie	Landelijke regie Nederland moet voldoen aan Europese opvang- en procedureverplichtingen.	Minder ruimte voor gemeenten om opvang te weigeren of uit te stellen
Termijnen	EU-verplichtingen gelden vanaf juni 2026.	Sneller besluitvormingstraject, minder mogelijkheid tot langdurig uitstel
Locatie-eisen	Europese minimumnormen voor opvang (veiligheid, privacy, zorg).	Hogere eisen aan gebouwen en voorzieningen; minder geschikt voor geïmproviseerde noodoplossingen.
Transparantie & toezicht	EU verlangt rapportage over opvangkwaliteit en capaciteit.	Meer controle- en rapportageverplichtingen voor COA en gemeenten.

Gevolgen voor de uitvoering en inrichting van een nieuw AZC

Kortere verblijfsduur: Door snellere procedures worden bewonersgroepen wisselender; minder langdurige binding met de omgeving.
Meer nadruk op registratie en veiligheid: Nieuwe AZC’s moeten voorzieningen hebben voor biometrische registratie, screening en samenwerking met IND/politie.
Standaardisering van opvangkwaliteit: Minder variatie tussen locaties; meer centrale aansturing door COA en het Rijk.
Minder lokale beleidsvrijheid: Gemeenten zullen minder ruimte hebben om via lokaal beleid eigen accenten te leggen.
Communicatie en draagvlak: De juridische verplichting om opvang te realiseren komt deels vanuit Europa.

Strategische kansen voor lokale groepen

Hoewel de Europese regels lokale autonomie beperken, creëren ze ook een strenger toetsingskader. Dit biedt mogelijkheden om zorgvuldigheid, kwaliteit en transparantie af te dwingen:

Controleer of de locatie voldoet aan de Europese minimumnormen (veiligheid, privacy, zorg).
Vraag onderbouwing van realistische planning binnen de EU-deadline (juni 2026).
Eis transparantie over rapportages en kwaliteitsmetingen richting EU.
Leg nadruk op duurzame, toekomstbestendige opvang (geen kortdurende noodlocatie).
Gebruik de regels om alternatieven te bepleiten: ‘niet tegen opvang, maar vóór een zorgvuldige uitvoering’.

6. Vrees voor veiligheid in AZC’s door bezuinigingen bij Vluchtelingenwerk

Deze week lazen wij in Trouw dit bericht. Dat draagt zeker niet bij aan het vertrouwen in de plannen van de gemeente. Er wordt namelijk fors bezuinigd op Vluchtelingenwerk. Dus áls er al een AZC gaat komen, zullen ze het waarschijnlijk zonder ondersteuning moeten doen:

Bij acht op de tien azc’s verdwijnt volgend jaar de hulp van VluchtelingenWerk wegens bezuinigingen. Opvangorgaan COA maakt zich zorgen en voorziet spanningen en incidenten.

De bezuinigingen van kabinet-Schoof op VluchtelingenWerk Nederland gaan leiden tot een enorme kaalslag binnen de organisatie. Op 280 van de 350 opvanglocaties vertrekken de medewerkers en vrijwilligers van VluchtelingenWerk. Daarmee verdwijnt het aanspreekpunt voor asielzoekers en vluchtelingen. Dat baart het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) grote zorgen. Als asielzoekers en vluchtelingen bij niemand terecht kunnen met vragen over hun complexe en langdurende procedures, dan dreigen spanningen, frustraties en incidenten.

“We maken ons grote zorgen over de gevolgen van de bezuinigingen voor zowel onze medewerkers als onze bewoners. We hebben deze zorgen dan ook herhaaldelijk bij de minister aangekaart”, zegt COA-bestuurder Joeri Kapteijns. Als de aanwezigheid van VluchtelingenWerk wegvalt, zullen COA-medewerkers veel meer vragen van AZC-bewoners krijgen, voorspelt hij. Juridische en procedurele vragen kan het COA vanwege zijn onafhankelijke positie niet beantwoorden.

“Dit zorgt voor onbeantwoorde vragen en frustraties bij bewoners. Het vergroot de kans op spanningen en incidenten, wat de leefbaarheid op de opvanglocaties negatief beïnvloedt en nog meer druk op medewerkers van het COA legt”, zegt Kapteijns. “Deze bezuinigingen brengen risico’s met zich mee voor zowel bewoners als COA-medewerkers, en lijken voor niemand voordelig.”

VluchtelingenWerk ondersteunt sinds 1979 op verzoek van de overheid asielzoekers en vluchtelingen. De organisatie moet het vanaf volgend jaar doen met ongeveer een derde van het oude budget, wat neerkomt op circa 13 miljoen euro. De bezuinigingen hebben geleid tot een slagveld bij de organisatie, zegt directeur public affairs en strategie Sjoerd Warmerdam.

Uit het boek Mij krijgen ze niet klein, dat Faber schreef na haar aftreden, blijkt dat haar motief om te korten op VluchtelingenWerk met name politiek was. ‘Ik had stellig de indruk dat VluchtelingenWerk mijn beleid zou kunnen tegenwerken’, schrijft Faber. Ze was daarom ‘helemaal klaar met die asielslurpers’. Faber liet haar ambtenaren kort na haar aantreden weten dat ze de organisatie ‘wilde afkoppelen van de subsidietrog’.

7. Data komende weken en afspraak met onze advocaat

De data om in uw agenda te noteren zijn als volgt:

13 januari 2026: RTG
27 januari: debat en besluitvormende raad

Voor 13 januar 2026i kennen wij nog niet de onderwerpen en/of de agenda van deze avonden. Als het om de Essenkade gaat, spreekt u dan ook in? Dat mag 3 minuten.

8. Stand van zaken crowdfunding

Op dit moment is er ongeveer € 11.750 gedoneerd vanuit de crowdfunding. Er worden namelijk ook kosten gemaakt aan zaken als een advertentie in ’t Groentje, nieuwe flyers en de gesprekken met onze advocaat.

Maar voor een procedure (richting bezwaar en beroep) is écht zo’n € 15.000 nodig. Wilt u ons ajb steunen? Want de échte wedstrijd gaat zo dadelijk beginnen. De formele vergunningsaanvraag van het COA is het startsein voor onze (goed voorbereide) acties.

Ook als u in het verleden al een keer gedoneerd heeft, willen we u vragen om een tweede donatie te overwegen. We moeten dit samen doen. Wij hopen dat u ons daarbij wilt helpen.

Als u wilt doneren, dan kan dat via deze link:

Doneer

of deze QR code:

8. Volg ons op de socials

Volg WEK ook online op de socials:

Facebook & Instagram: werkgroepessenkadekritisch

* De berichten en artikelen op deze website worden geplaatst vanuit verschillende invalshoeken en bronnen. Ze zijn bedoeld om te informeren en aan te zetten tot nadenken.en biedt context bij actuele ontwikkelingen rond de plannen aan de Essenkade.