Stand van zaken Essenkade

De Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) houdt bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen rond de mogelijke opvanglocatie aan de Essenkade in Houten.

In deze update:

Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
Aanbevelingen om de aanpak van overlast en criminaliteit te verbeteren.
Een enquête onder onze achterban
.Goochelen met cijfers in het NRC
Van wachtlijst naar wachtlijst in de Telegraaf
Data komende weken
Stand van zaken crowdfunding
Volg ons op de socials

1. Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?

We beginnen deze eerste Update in het nieuwe jaar graag om u allemaal een gezond en gelukkig 2026 toe te wensen. En vanuit WEK willen we daar graag de wens aan toevoegen dat het ons via de politieke en juridische weg lukt om het massale AZC voor minimaal 337 asielzoekers voor minimaal 15 jaar op de Essenkade kunnen voorkomen.

Ook in de kerstvakantie hebben we niet stilgezeten. Wij ontvingen opnieuw 75 documenten. Dit keer vanuit de gemeente Houten rondom onze 4e WOO aanvraag rond de communicatie tussen het COA en de gemeente over de Essenkade. De documenten hebben we allemaal doorgelezen. En opnieuw voeding gevonden voor onze volgende stappen.

Ook hebben we als WEK weer vergaderd. Dit keer hebben we vooral over “veiligheid” gesproken. Een belangrijk thema als het gaat over de Essenkade. Want de opvang van minimaal 337 asielzoekers zal invloed hebben op ons gevoel van veiligheid. Daarom staat deze Update ook in het teken van het onderwerp “Veiligheid”. We hebben hier een aantal interessante artikelen over gelezen. We delen die graag met u.

Tevens gaan we komende week een enquête onder onze achterban uitzetten over dit onderwerp. Een soort 0-meting. Ook u gaat deze vragenlijst ontvangen. We hopen dat u deze wilt invullen. Hiermee kunt u ons laten weten hoe u erover denkt.

Ook onze gesprekken met de politieke partijen (ITH, VVD en Natuurlijk Houten) hebben weer plaatsgevonden. Richting de aankomende gemeenteraadsverkiezingen blijven we hen bevragen en voorzien van argumenten om af te zien van een massa AZC op Essenkade 2.

2. Aanbevelingen om de aanpak van overlast en criminaliteit te verbeteren

In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Datacentrum (WODC) onderzocht Bureau Beke waarom een deel van de COA-bewoners buiten de opvanglocaties van het COA zelf zoveel overlast geeft en crimineel gedrag vertoont. Op basis van dit onderzoek doen zij vier aanbevelingen.

Mocht de gemeente op basis van de spreidingswet en ondanks de nieuwe Europese wetgeving tóch verplicht worden om asielzoekers in onze gemeente op te vangen dan zal WEK “eisen” dat deze aanbevelingen in de plannen worden opgenomen:

Vergroot de inzet op dagbesteding (scholing/werk) om verveling tegen te gaan en binding met andere mensen te bevorderen, en daarmee de risico’s op overlastgevend en crimineel gedrag tegen te gaan.
Versterk de inzet op toegang tot zorg om verslavingsproblematiek en psychische problemen aan te pakken. Dit zijn belangrijke factoren voor het verklaren van overlast en criminaliteit.
Zet nog meer in op het belang van aangifte doen om effectiviteit en zichtbaarheid van de strafrechtelijke aanpak te versterken. Op die manier moet worden geborgd dat overlast en criminaliteit niet ongestraft blijven.
Overweeg om het tweesporenbeleid ten aanzien van kansarme asielzoekers los te laten. Stel daarom gedrag centraal in plaats van terminologie. Het onderzoek laat als effect van het tweesporenbeleid zien dat de kansloosheid bijdraagt aan overlastgevend en crimineel gedrag.

Het COA onderschrijft de uitkomsten van het onderzoek. Het ondersteunt de huidige gedifferentieerde aanpak. Het COA gaat met de gemeentes in gesprek om met de bevindingen van het onderzoek het overlastgevend en crimineel gedrag verder te voorkomen en/of te verminderen.

Het COA schrijft: “Een veilige leefomgeving is belangrijk voor iedereen. Overlastgevend en crimineel gedrag van een klein deel van de COA-bewoners is een probleem voor medebewoners, omwonenden en COA-medewerkers. Daarom pakken we dit gedrag samen met de gemeenten, politie en ketenpartners stevig aan. En zorgen we ook voor intensieve begeleiding van bewoners wanneer het gedrag van een bewoner uit de hand dreigt te lopen.

WEK vindt de aanbevelingen een minimale eis voor eventuele opvang van asielzoekers. Een opvang die niet op de Essenkade moet plaatsvinden (met minimaal 337 vluchtelingen) maar gespreid over heel Houten in kleine locaties. Maar zelfs met deze aanbevelingen zijn wij er nog niet gerust op.

3. Een enquête onder onze achterban

Zoals u weet, treft de gemeente Houten nog steeds voorbereidingen voor een grootschalig AZC op de Essenkade, voor minimaal 15 jaar en met minstens 337 asielzoekers. Vragen en zorgen over veiligheid, leefbaarheid en impact op de buurt voerden de boventoon, tijdens de bewonersinformatieavonden over een mogelijke AZC-locatie.

In dat licht hebben wij enkele korte vragen over veiligheid aan u, als omwonende of als direct belangstellende. Wij proberen er een beeld mee te krijgen van uw huidige én verwachte gevoel van veiligheid.
Het invullen van deze enquête duurt (écht!) minder dan 4 minuten. We stellen uw antwoorden, natuurlijk anoniem, erg op prijs. In onze volgende Update van 30 januari zullen we de uitkomsten met u delen.

De enquête wordt op vrijdag 16 januari naar u gestuurd via de mail. U heeft dan 1 week de tijd om uw antwoorden te geven; dus tot vrijdag 23 januari. Wij danken u nu alvast voor uw moeite.

4. Goochelen met cijfers over asielzoekers in het NRC

In diverse kranten komen we vaak artikelen tegen met zinnen als: “De feiten zeggen dit” of “De wetenschap zegt dat”. Maar soms worden cijfers zo verteld dat het lijkt alsof er niks aan de hand is, terwijl dat niet helemaal klopt.

In NRC schreef een columnist dat criminaliteit onder asielzoekers geen groot probleem is. Volgens hem gaat het maar om een klein groepje. En als je goed corrigeert, is het niet erger dan bij andere Nederlanders. Dat klinkt fijn. Maar als je rustig naar de cijfers kijkt, zie je een ander verhaal.

Wat zeggen de cijfers echt? Er is een rapport van het WODC, een onderzoeksbureau van de overheid. Dat rapport gaat over incidenten en misdrijven door asielzoekers. Eerst de aantallen:

In 2017 werden ongeveer 3.350 misdrijven door asielzoekers geregistreerd
In 2023 waren dat er 6.755. Dat is bijna een verdubbeling

Meer mensen, maar ook per persoon meer misdrijven.

Het aantal asielzoekers groeide ook:

in 2017 ongeveer 63.000 asielzoekers
in 202 ongeveer 98.000
In 2024 zelfs rond de 106.000.

Dat is een grote groep, ongeveer zo groot als een middelgrote stad.

Maar ook per persoon ging het ook omhoog:

In 2017 werd 5% van de asielzoekers verdacht van een misdrijf.
In 2023 was dat bijna 7%

Vergelijking met de rest van Nederland:

in 2023 werden in heel Nederland 257.000 mensen verdacht van een misdrijf. Daarvan waren 6.755 asielzoekers.

Het WODC zegt dan: “Maar 2,6% van alle verdachten is asielzoeker.” Dat klinkt weinig. Maar dat is niet de juiste vergelijking. De echte vraag is: Hoe groot is de kans dat iemand crimineel wordt? Dan zie je dit:

Asielzoekers: 6.755 op 98.425 → ongeveer 1 op de 15
Overige Nederlanders: 257.000 op 18 miljoen → ongeveer 1 op de 70

Dus: Asielzoekers worden bijna vijf keer zo vaak verdacht van een misdrijf.

Toch zeggen de onderzoekers en de columnist: “Er is niks aan de hand.” Waarom? Omdat asielzoekers vooral jonge mannen zijn. En jonge mannen plegen vaker misdrijven dan vrouwen of ouderen. Dat kan een verklaring zijn. Maar het verandert niets aan wat er in de praktijk gebeurt. Voor een buurt maakt het niet uit waarom iemand vaker overlast geeft. Ze merken alleen dát het gebeurt.

Grote verschillen tussen groepen

In het rapport staat ook dat asielzoekers uit Noord-Afrikaanse landen (zoals Marokko, Algerije en Tunesië) veel vaker betrokken zijn bij misdrijven en incidenten dan andere asielzoekers. Dat wordt niet hard gezegd. Daar worden ingewikkelde woorden voor gebruikt, zoals “lage kans op verblijfsvergunning”. In gewone taal betekent het: Mensen die weinig kans hebben om te blijven, zorgen vaker voor problemen.

Wat betekent dit voor buurten?

Als je in een stad een AZC met 1.000 plekken opent dan zorgt dat voor bijna vijf keer zoveel extra criminaliteit dan wanneer je op die plek 1.000 gewone woningen bouwt. Dat kun je verklaren met cijfers en modellen. Maar voor bewoners voelt het gewoon als meer overlast en onveiligheid.

Kortom; de cijfers bestaan. Maar ze worden zo verteld dat het probleem kleiner lijkt.
Wie beter rekent, ziet dat asielzoekers veel vaker bij criminaliteit betrokken zijn
En dat merkt vooral de buurt waar een AZC komt. Dat is de realiteit, hoe je de cijfers ook presenteert.

5. Van wachtlijst naar wachtlijst in de Telegraaf

De wachtlijsten in de GGZ zijn lang voor iedereen. Maar voor asielzoekers, die ons land vaak al binnenkomen met psychische aandoeningen, is er geen beginnen aan. Omdat ze iedere keer van de ene naar de andere COA-locatie verhuizen, komen ze in een nieuwe regio steeds onderaan de wachtlijst terecht. Met alle gevolgen van dien. “Als je zoiets doet, ben je niet goed bij je hoofd”. Een artikel in de Telegraaf van december 2025 bericht hier over:

Uit recent onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) blijkt dat steeds meer asielzoekers betrokken raken bij incidenten op en rondom een AZC. Een belangrijke reden hiervoor blijkt een opeenstapeling van stress, bijvoorbeeld door onverwerkt of onbehandeld trauma. Zo kunnen asielzoekers beschadigd zijn geraakt in het land van herkomst of tijdens de reis hiernaartoe. Als zij daar niet op tijd passende hulp voor krijgen, groeit de kans op ongewenst gedrag.

Al in 2016 stelde de Gezondheidsraad dat tussen de 13 en 25 % van de asielzoekers bij binnenkomst in Nederland kampt met psychische stoornissen zoals een posttraumatisch stressstoornis. En deze aandoeningen verergeren als het druk is op de opvanglocaties. Asielzoekers hebben daar dan minder privacy en kunnen sneller over het hoofd gezien worden. Verder hebben ze overdag ook maar weinig te doen. Bovendien verkeren ze vaak lang in onzekerheid over of ze in Nederland mogen blijven.

Juist voor deze asielzoekers is tijdige GGZ-hulp noodzakelijk. Maar volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd is die er op dit moment niet. Iedere keer dat asielzoekers moeten verhuizen naar een andere COA-locatie komen ze weer onderaan de wachtlijst van die regio. En krijgen ze eenmaal hulp, dan wordt die vanwege een verhuizing stopgezet.

Het COA pleit daarom nu voor snellere GGZ-hulp voor COA-bewoners. Voor de specialistische GGZ- en verslavingszorg gelden vaak lange wachttijden. Daardoor krijgen bewoners de noodzakelijke zorg niet op tijd. En daar ondervinden asielzoekers zelf, COA-medewerkers én de omwonenden de gevolgen van. Want dit raakt de leefbaarheid en de veiligheid op en rondom COA-locaties.

Een COA-psycholoog zegt: “iedere week behandel ik 30 asielzoekers met mentale problemen. Meestal kampen deze mensen met complexe PTSS, depressie of angststoornissen. Daarvoor krijgen ze dan bv een traumabehandeling of ondersteuning bij het reguleren van emoties. Dit zijn lange hulpverleningstrajecten. Maar door de wachttijden en hun situatie in zo’n AZC is het eigenlijk dweilen met de kraan open”.

6. Data komende weken en afspraak met onze advocaat

De data om in uw agenda te noteren zijn als volgt:

13 januari 2026: RTG met o.a. het burgerinitiatief van WEK; Vanuit WEK zullen wij gebruik maken van ons inspreekrecht en 3 WEK – leden zullen plaatsnemen op de publieke tribune om ons initiatief kracht bij te zetten. Komt u ook?
27 januari: debat en besluitvormende raad

Op 27 januari is de volgende raadsvergadering. Daar zou B&W met een raadsvoorstel kunnen komen om de volgende stappen te kunnen gaan zetten (samen met het COA). Bijvoorbeeld over de klankbordgroep – inrichting. Mocht dit onderwerp op de agenda staan, dan roepen wij u op om ook daar massaal op de publieke tribune plaats te nemen. De raad moet écht meer naar haar burgers gaan luisteren.

7. Stand van zaken crowdfunding

Op dit moment is er ongeveer € 13.000 gedoneerd vanuit de crowdfunding. De bijdrages hebben het onder andere al mogelijk gemaakt om een advertentie in ’t Groentje te plaatsen, nieuwe flyers te drukken en het inzetten van onze advocaat.

Maar voor de gehele procedure (richting bezwaar en beroep) is écht zo’n € 15.000 nodig. Wilt u ons aub blijven steunen? Want de échte wedstrijd gaat zo dadelijk beginnen. De formele vergunningsaanvraag van het COA is het startsein voor onze (goed voorbereide) acties.

Ook als u in het verleden al een keer gedoneerd heeft, willen we u vragen om een tweede donatie te overwegen. We moeten dit samen doen. Wij hopen dat u ons daarbij wilt helpen.

Als u wilt doneren, dan kan dat via deze link:

Doneer

of deze QR code:

8. Volg ons op de socials

Volg WEK ook online op de socials:

Facebook & Instagram: werkgroepessenkadekritisch