De Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) houdt bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen rond de mogelijke opvanglocatie aan de Essenkade in Houten. Deze Update 16 staat opnieuw volledig in het teken van het onderwerp: VEILIGHEID. Dit onderwerp houdt veel bewoners bezig.
Update 17 (die op vrijdag 20 februari 2026 verschijnt) zal ook nog over veiligheid gaan. We zullen dan een aantal voorbeelden met u delen van AZC’s waar veel mis gaat. Naar deze voorbeelden hoef je niet echt te zoeken. Helaas is het de dagelijkse praktijk in veel AZC’s. Ook zullen we nog meer informatie uit onze enquête over veiligheid met u delen.
Update 18 (13 maart) zal een verkiezingsupdate worden. Dan zullen we u vanuit de verkiezingsprogramma’s meenemen in de standpunten van de diverse politieke partijen over de komst van minimaal 337 asielzoekers voor minimaal 15 jaar op de Essenkade.
In deze update:
- Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
- De resultaten van de enquête over veiligheid en leefbaarheid
- De volgende stap vanuit het COA
- Het burgerinitiatief van WEK; hoe verder?
- Persoonlijke ervaringen van een ex-COA medewerker
- Vluchtelingenwerk weg uit COA locaties
- Data komende weken
- Stand van zaken crowdfunding
- Volg ons op de socials
1. Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
Na de vorige update van 9 januari is duidelijk geworden dat de periode van relatieve rust voorbij is. We bevinden ons inmiddels in de tweede helft van het proces en de ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op.
Op 18 december heeft het COA een formele eerste stap gezet richting asielopvang op de Essenkade. Deze stap werd pas op 12 januari openbaar gemaakt. Het gaat om de opvang van minimaal 337 asielzoekers voor een periode van minimaal 15 jaar. In hoofdstuk 3 van deze update leest u wat dit concreet betekent.
Op 13 januari heeft WEK ingesproken tijdens de raadsvergadering (RTG) over het door ons ingediende burgerinitiatief. Het doel van dit initiatief, het laten uitvoeren van een onafhankelijk onderzoek naar de risico’s en veiligheidsaspecten van de opvang op de Essenkade, is unaniem door de politieke partijen overgenomen. Wij wachten nu op een uitnodiging van de wethouder om in gesprek te gaan over de verdere invulling van dit onderzoek. Meer hierover leest u in hoofdstuk 4.
Helaas heeft de gemeente in deze periode een ernstige fout gemaakt op het gebied van privacy. De persoonsgegevens van 42 ondertekenaars van ons burgerinitiatief zijn gedurende enkele dagen openbaar geweest op de website van de gemeente Houten. Na een klacht van WEK zijn deze gegevens verwijderd. Omdat vervolgens niet alle betrokkenen zijn geïnformeerd en de situatie niet is gemeld bij de daarvoor aangewezen instanties, heeft WEK besloten een formele klacht in te dienen bij de gemeente.
Op 16 januari heeft WEK een enquête over veiligheid uitgezet onder 425 bewoners en belangstellenden. De eerste resultaten zijn opgenomen in hoofdstuk 2 van deze update.
Op 20 januari is tijdens een extra vergadering uitgebreid gesproken over de aanvraag van het COA, het burgerinitiatief en de enquête. Tijdens de reguliere vergadering van 27 januari zijn daarnaast ook de lopende gesprekken met andere partijen besproken. Zo hebben wij stilgestaan bij ons overleg met Natuurlijk Houten en bereiden wij vervolggesprekken voor met ITH, mede in het licht van de komende gemeenteraadsverkiezingen.
Een belangrijk aandachtspunt daarbij is hoe wij onze achterban zo goed mogelijk kunnen informeren over de standpunten van politieke partijen ten aanzien van de opvang van asielzoekers op de Essenkade. Over dit onderwerp zullen wij in een volgende update uitgebreider communiceren.
2. De resultaten van de enquête over veiligheid en leefbaarheid
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste uitkomsten van de bewonersenquête over veiligheid en leefbaarheid rond de mogelijke vestiging van een AZC aan de Essenkade. De resultaten zijn gebaseerd op de gepresenteerde onderzoeksgegevens en geven een beeld van hoe omwonenden tegen deze plannen aankijken.
Doel en opzet
De enquête is uitgevoerd onder direct omwonenden van de Essenkade en is anoniem ingevuld door 345 respondenten. Doel van het onderzoek was inzicht te verkrijgen in de huidige veiligheidsbeleving, de verwachtingen bij vestiging van een AZC en de mogelijke gevolgen voor gedrag en leefbaarheid. De resultaten zijn per vraag afzonderlijk geanalyseerd.
Huidige situatie (nulmeting)
Bewoners ervaren hun woonomgeving momenteel als veilig en stabiel. Overdag voelt een zeer grote meerderheid zich veilig in de buurt; ook ’s avonds voelt het merendeel zich veilig. Dit vormt een duidelijke nulmeting.
Verwachte situatie bij vestiging van een AZC
Wanneer bewoners vooruitkijken naar de mogelijke vestiging van een AZC, verwachten zij een duidelijke afname van het veiligheidsgevoel, met name in de avond en nacht. De verdeling verschuift sterk richting (heel) onveilig.
Impact in één oogopslag
Het aandeel bewoners dat zich ’s avonds (heel) onveilig verwacht te voelen neemt sterk toe. Deze grafiek laat dit verschil in één oogopslag zien.
Gedrag en leefkwaliteit
De verwachte afname van veiligheid vertaalt zich naar concreet gedrag. Bewoners geven aan rekening te houden met het vermijden van avondlijke activiteiten, het verschuiven van dagelijkse bezigheden naar overdag en een terughoudender gebruik van de openbare ruimte.
Verwachtingen richting gemeente en COA
Uit de enquête blijkt dat bewoners rekenen op actieve, zichtbare en structurele inzet van gemeente en COA om veiligheid en leefbaarheid te borgen. Veiligheid wordt gezien als een randvoorwaarde bij eventuele vestiging van een AZC.
Conclusie op hoofdlijnen
Samenvattend laat de enquête zien dat bewoners hun huidige woonomgeving als veilig ervaren, maar verwachten dat vestiging van een AZC een structurele impact zal hebben op veiligheidsbeleving, gedrag en leefkwaliteit. Deze uitkomsten zijn bedoeld als feitelijke input voor verdere bestuurlijke afweging en besluitvorming.
Vervolg
In de volgende Update (nummer 17 van 20 februari) zullen we uitgebreid verder inzoomen op de resultaten van de enquête. Ook de resultaten van de voorstanders van een AZC zullen we in kaart brengen.
3. De volgende stap vanuit het COA
COA wil verder met ‘de Essenkade’ en zet de eerste, concrete stap op weg naar een AZC in Houten. De weg is nog lang en de route onzeker, maar het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) heeft de eerste concrete stap gezet naar de vestiging van een AZC voor 337 asielzoekers aan de Essenkade in Houten.
Die eerste stap betreft het indienen van een principeverzoek bij de gemeente Houten. Dit is 18 december vorig jaar gedaan en (pas) op 12 januari door het gemeentebestuur bekendgemaakt. Het verzoek is een formele vraag aan burgemeester en wethouders of het AZC-plan kan rekenen op een positieve ontvangst, of niet. Gekeken wordt of het past binnen het bestaande beleid en de ambities van de gemeente. Hierover ontvangt het college een ambtelijk advies en neemt vervolgens een formeel besluit. Op basis van dat besluit is het COA aan zet voor de volgende stap. Dat kan de formele aanvraag zijn van een omgevingsvergunning. Maar als het college negatief antwoordt op het principeverzoek, kan het COA ook besluiten geen volgende stap meer te zetten.
Een antwoord op het principeverzoek is niet meer te verwachten voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart aanstaande. De asielopvang in Houten belooft een belangrijk verkiezingsthema te zijn, waarover de raad straks in nieuwe samenstelling een definitief besluit gaat nemen. Eind vorig jaar besloot de gemeente af te zien van een tijdelijke opvang aan de Essenkade voor 200 vluchtelingen. Bij de gemeente komen veel principeverzoeken binnen. Deze worden gezien als een vorm van vooroverleg: is een initiatief niet wenselijk, dan weten de indieners snel waar zij aan toe zijn. Dat is handig voor wie bijvoorbeeld zijn dak wil verhogen of een woning wil splitsen. De verzoeken worden ook gedaan voor grote bouwprojecten. De gemeente behandelt het COA-verzoek als alle andere – en dus niet met voorrang. Het college onderstreept dat Houten nog aan het begin staat van het proces. Niet duidelijk is ‘of en wanneer’ het college een principebesluit kan nemen. Daarom start de gemeente nog niet met de klankbordgroep voor de Essenkade.
4.Het burgerinitiatief van WEK; hoe verder?
De gemeente Houten gaat een onafhankelijke risicoanalyse laten uitvoeren rond de mogelijke opvang van vluchtelingen aan de Essenkade. Het doel is om de veiligheid, leefbaarheid en sociale samenhang goed in beeld te krijgen voordat verdere besluiten worden genomen. Werkgroep Essenkade Kritisch diende hierover een burgerinitiatief in om dit onderwerp op de agenda te krijgen. Dit werd dinsdag 13 januari door de gemeenteraad besproken. Eerder meldde de gemeente ook al dat er een veiligheidsplan zou komen, dat de gemeente samen met het COA op zou stellen.
WEK vindt het belangrijk dat dit gebeurt door een onafhankelijke partij. In het verzoek benadrukt de werkgroep dat het essentieel is dat de mogelijke effecten op leefbaarheid, veiligheid, sociale samenhang en nutsvoorzieningen vooraf in kaart te brengen, omdat de locatie grenst aan woonwijken.
Volgens de werkgroep heeft onafhankelijk onderzoek in andere gemeenten veel opgeleverd: “Zulke onderzoeken leveren objectieve inzichten op in mogelijke knelpunten en oplossingen. Daarmee is niet alleen het belang van omwonenden, maar ook dat van de gemeente en toekomstige bewoners van het AZC gediend.”
Wethouder Vermeulen was het hiermee eens, hij had een vergelijkbaar onderzoek dat was uitgevoerd in opdracht van de gemeente Groningen doorgebladerd: “De situatie daar is heel erg vergelijkbaar met onze situatie. In dat rapport wordt gesproken van het risico op overlast op de parkeerplaats van een kinderopvanglocatie en kinderspeelplekken en er is een tunneltje in de buurt. Dat is bij ons ook allemaal het geval. In dat rapport wordt ook duidelijk aangegeven hoe je risico’s vooraf kunt voorkomen.”
Vermeulen zegde dan ook toe in gesprek te gaan met WEK en op korte termijn een bureau te zoeken die het onderzoek kan uitvoeren. Hoe snel zo’n bureau tijd heeft en wat het gaat kosten, kon hij uiteraard niet vooraf zeggen. Op het moment van schrijven, zijn we met de gemeente in afstemming over een datum van overleg. Wel hebben wijzelf al besloten om met drie WEK-leden hierover het gesprek met de gemeente aan te gaan.
5. Persoonlijke ervaringen van een ex-COA medewerker
WEK sprak met een voormalig COA-medewerker. Hij was jarenlang werkzaam bij diverse asielzoekerscentra. Zijn naam is bij ons bekend, maar om redenen van privacy publiceren we zijn ervaringen anoniem.
Eerst nog wat kengetallen betreft de veiligheid op AZC-locaties op basis van officiële cijfers uit 2024 en dan volgen de vragen:
- 16.200 geregistreerde agressie- en geweldsdelicten op AZC’s (21% meer dan 2023);
- Ongeveer 1 op de 9 personen (11%) verblijvend in AZC is daarbij betrokken (was 9% in 2023);
- 38% is betrokken bij 2 of meer incidenten;
- Meeste betrokkenen zijn man (86%) en jonger dan 30 jaar (65%);
- Diefstal/verduistering en inbraak zijn de meest gepleegde misdrijven
In 2024 werden er 16.200 agressie- en geweldsdelicten officieel geregistreerd óp AZC’s. Maar volgens het WODC, een onafhankelijk kennisinstituut dat valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid, is dat maar een derde van het werkelijk aantal incidenten. Herken jij dat?
“Helaas wel, lang niet alle incidenten worden gemeld. Er is een incidentenprotocol. Maar dat wordt vaak niet in acht genomen. Als zich een incident op de locatie voordoet, hebben we de keuze: melden via het COA of de medewerker meldt het privé.”
“Maar door drukte en tijdgebrek komt het daar vaak niet van. Bovendien: als je als medewerker een incident officieel meldt, komt ook jouw naam in die melding te staan. En daar kun je dan vervolgens last van krijgen, bijvoorbeeld door bedreigingen.”
“Maar als het protocol niet goed gevolgd wordt, dan is er ook geen goede nazorg voor de veroorzaker en het personeel, én geen goede evaluatie. En bám dan dient het volgende incident zich al weer aan.”
“Wat ook meespeelt, is dat sommige collega’s terughoudend zijn om incidenten te rapporteren omdat dat het verloop van de asielprocedure voor de asielzoeker zélf in gevaar kan brengen. Dat is toch het begin van het kwaad, zou ik zeggen. Deze mensen mogen dus gerust in alle vrijheid onze samenleving in? “
Wat veroorzaakt die incidenten dan?
“Wij proberen de locatie beheersbaar te houden. Maar dat valt niet mee. Want we hebben vaak te kampen met personeelstekort, tijdgebrek en hebben dus ook geen tijd om mensen goed in te werken. Verschillende groepen hebben ook verschillende soorten begeleiding nodig, zoals voor mannen, gezinnen en alleenstaande minderjarigen. Daarbij moeten we ook rekening houden met culturen en geloven. Zo kunnen mensen met verschillende etnische achtergronden elkaar letterlijk de barak uitvechten. Gewoon omdat ze een ander geloof hebben of andere denkwijze.”
“Ook alleenstaande minderjarigen zijn vaak ongeleide projectielen. Logisch misschien: die hebben ook al van alles meegemaakt in hun leven voordat ze hier kwamen. Daarom hebben zij dan eventueel specialistische begeleiding nodig. Maar daar is een AZC niet op ingericht: het COA heeft wel gedragsdeskundigen, maar géén traumaspecialisten in huis. Alleen collega’s met een HBO-opleiding mogen deze alleenstaande minderjarigen dan begeleiden.”
“Maar ja, ook onder de collega’s hebben we HBO’ers die nog jong zijn en weinig levenservaring hebben opgedaan. Als je niet stevig in je schoenen staat, dan nemen ze een loopje met je. Als de incidenten allemaal te erg worden, proberen we asielzoekers over te plaatsen naar een andere locatie waar plaats is. Dan worden ze met een taxi naar die time-out locatie gebracht.”
Klopt het dat asielzoekers na een incident tijdelijk de toegang tot het AZC ontzegd wordt?
“Na een incident kan de veroorzaker buitengezet worden, voor ’n paar uur of voor een nacht. Dat noemen ze dus een time-out. Formeel is het COA er dan nog wel verantwoordelijk voor. We hebben dan nog steeds een zorgplicht. Maar wat hij of zij buiten de locatie dan doet, daar hebben wij geen zicht op en geen invloed op.”
Hoe is het aantal incidenten te verminderen?
“Op een AZC hebben we gewoon te werken met vluchtelingen die bij ons ondergebracht worden. Daar hebben wij zélf geen invloed op. Om incidenten op de locatie te voorkomen, moeten we -al als ze aankomen- meteen duidelijk, stevig, strikt en consequent zijn – én blijven. Dat is de basis. Aardig zijn mág; te lief zijn hoeft niet. Wat ook helpt: goede dagbesteding en zo snel mogelijk duidelijkheid over hun asielaanvraag. En natuurlijk meer personeel, goed opgeleid in de praktijk, en als het kan graag mét de nodige levenservaring.”
6. Vluchtelingenwerk weg uit COA locaties
Door forse bezuinigingen van het kabinet-Schoof moet VluchtelingenWerk Nederland (VWN) zijn werkzaamheden op opvanglocaties sterk terugschroeven. De organisatie verliest vanaf dit jaar ongeveer twee derde van haar subsidie, wat neerkomt op een bedrag van 13 miljoen euro. Hierdoor moet VWN in 2026 op 280 van de 350 opvanglocaties stoppen met de inzet van medewerkers. Volgens medewerkers, onderzoekers en ketenpartners heeft dit grote gevolgen voor asielzoekers én voor het functioneren van de hele asielketen.
VWN speelt een belangrijke rol in het begeleiden van asielzoekers tijdens hun procedure. Medewerkers houden spreekuren, geven juridische uitleg, helpen bij het voorbereiden van gesprekken met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en signaleren kwetsbare personen die extra ondersteuning nodig hebben. Zonder deze begeleiding lopen asielzoekers het risico onvoorbereid hun aanvraag in te dienen, zeker omdat veel van hen kampen met trauma’s en moeite hebben hun vluchtverhaal helder te verwoorden. Dat vergroot de kans op fouten en onterechte afwijzingen.
Volgens migratierecht-onderzoeker Carolus Grütters is deze ontwikkeling “rampzalig”. Slecht voorbereide aanvragen leiden tot meer afwijzingen door de IND, waarna asielzoekers vaker naar de rechter stappen. Als rechters die afwijzingen terugdraaien, moet de IND zaken opnieuw behandelen. Hierdoor verschuift de werkdruk binnen de asielketen en loopt het systeem verder vast, terwijl de gemiddelde wachttijd voor een verblijfsvergunning nu al ongeveer twee jaar bedraagt.
Ook het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) maakt zich grote zorgen. COAmedewerkers verwachten meer vragen van bewoners, terwijl zij vanwege hun onafhankelijke rol geen juridische informatie mogen geven. Door het wegvallen van VWN is er bovendien minder mogelijkheid om bewoners door te verwijzen naar passende hulp. Dit zorgt voor frustratie onder asielzoekers en vergroot de kans op spanningen en incidenten op opvanglocaties.
Daarnaast mag VWN sinds 1 december geen ondersteuning meer bieden bij aanvragen voor gezinshereniging. Deze taak ligt nu volledig bij de IND. Hoewel de IND aangeeft dat de procedure is vereenvoudigd en er een speciale telefonische hulplijn is geopend, vrezen VWN en het COA dat veel vluchtelingen deze weg nog niet weten te vinden. Bovendien kampt de IND met grote achterstanden: momenteel worden aanvragen van november 2024 behandeld.
Deskundigen concluderen dat de bezuinigingen niet alleen ineffectief zijn, maar vooral ten koste gaan van de meest kwetsbare groep: de vluchtelingen zelf, terwijl de problemen en vertragingen in de asielketen verder toenemen.
Overigens gaat de begroting voor het COA zélf na dit jaar ook structureel dalen: van €4,2 miljard (dit jaar) naar ruim €800 miljoen vanaf 2028. Het COA moet het dan dus doen met minder dan een kwart van het huidige budget. Volgens het COA zal dit resulteren in minder stabiele opvang.
7. Data komende weken
De volgende data om in uw agenda te noteren, luiden vervolgens:
- Dinsdag 3 maart: RTG
- Dinsdag 3 maart: Debat- en besluitvormende raad
- Woensdag 18 maart: Gemeenteraadsverkiezingen
- Dinsdag 31 maart: Afscheid raad
Meestal worden er richting de gemeenteraadsverkiezingen geen belangrijke besluiten meer genomen. Maar wij houden de vinger aan de pols. Zeker nu het COA een principeverzoek bij de Gemeente Houten heeft ingediend en er oppositiepartijen zijn die graag voor de verkiezingen zaken geregeld en besloten willen hebben.
Mocht er een raadsvoorstel komen om de volgende stappen te kunnen gaan zetten (samen met het COA), zoals het vormen van een klankbordgroep, dan houden wij u op de hoogte. Soms kan het van groot belang zijn om massaal op de publieke tribune plaats te nemen en onze stem te laten horen. De raad moet écht meer naar haar burgers gaan luisteren.
7. Stand van zaken crowdfunding
Op dit moment is er ongeveer € 13.500 gedoneerd vanuit de crowdfunding. Daarvoor onze grote dank. U geeft daarmee aan dat wij deze strijd niet alleen voeren maar dat u ons steunt.
Na aftrek van kosten (zoals een advertentie in ’t Groentje, nieuwe flyers, de gesprekken met onze advocaat en kosten voor de crowdfunding- website zelf) is er op dit moment ongeveer het bedrag van € 11.750 beschikbaar.
Maar voor een procedure (richting bezwaar en beroep) is écht zo’n € 15.000 nodig. Wilt u ons ajb blijven steunen? Want de échte wedstrijd is nu pas begonnen. De formele vergunningsaanvraag van het COA wordt straks het startsein voor onze (goed voorbereide) acties. Ook als u in het verleden al een keer gedoneerd heeft, willen we u vragen om een tweede donatie te overwegen. We moeten dit samen doen. Wij hopen dat u ons daarbij wilt blijven helpen.
Als u wilt doneren, dan kan dat via deze link:
of deze QR code:
8. Volg ons op de socials
Volg WEK ook online op de socials:
- Facebook & Instagram: werkgroepessenkadekritisch