De nieuwe coalitie van ITH, VVD, CDA en SGP heeft het coalitieakkoord 2026–2030 gepresenteerd. In het akkoord staan meerdere onderwerpen die direct of indirect relevant zijn voor de leefomgeving rond de Essenkade en voor de bredere discussie over opvang, huisvesting, participatie en leefbaarheid in Houten.
Een belangrijk punt is dat de coalitie aangeeft te kiezen voor kleinschalige opvang en nadrukkelijk niet voor een nieuw (nood)AZC. In het akkoord wordt benoemd dat het AZC op de Essenkade niet doorgaat en dat Houten volgens de coalitie geen geschikte locatie heeft waar, binnen de kaders van het COA, 312 asielzoekers kunnen worden opgevangen. Daarom vindt de coalitie het onwenselijk om opnieuw onderzoek te doen naar een AZC.
Tegelijk blijft Houten wel te maken houden met wettelijke verplichtingen. In het akkoord staat dat de gemeente op basis van de spreidingswet een opgave heeft voor 312 opvangplekken voor asielzoekers. Daarnaast moet Houten statushouders huisvesten. De coalitie wil de invulling van deze verplichtingen vooral zoeken in tijdelijke en kleinschalige huisvesting van statushouders, opvang van Oekraïense ontheemden en bestuurlijke afspraken met andere gemeenten.
De coalitie wil een taskforce Asiel en Wonen instellen. Deze taskforce moet zich richten op het verspreid plaatsen van statushouders over de gemeente. Ook wordt gekeken naar flexwoningen, transformatie van bestaande gebouwen, kamergewijze verhuur en onzelfstandige woonruimte. Daarbij wordt onder meer gesproken over een verdeling van 70% Houtenaren en 30% statushouders bij extra flexwoningen.
Voor 2026 noemt het akkoord een aanvullende inzet: naast de bestaande huisvestingstaakstelling wil de coalitie ten minste 60 extra statushouders tijdelijk huisvesten. Dit moet helpen om de achterstand in de huisvestingstaakstelling in te lopen en om richting het COA en andere overheden een serieuze gesprekspartner te blijven.
Ook participatie krijgt veel aandacht. De coalitie wil inwoners eerder betrekken bij plannen die hun leefomgeving raken. Bij bouwplannen wordt gesproken over klankbordgroepen met inwoners uit de buurt. Specifiek voor asiel en integratie komt er een klankbordgroep Asiel & Integratie, waarin onder meer inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en belangenvertegenwoordigers kunnen deelnemen. In het akkoord worden daarbij ook Werkgroep Essenkade Kritisch en Geen AZC Houten als mogelijke deelnemers genoemd.
Verder bevat het akkoord afspraken over veiligheid en leefbaarheid. Bij huisvesting van statushouders en ontheemden wil de coalitie veiligheidsplannen opstellen en duidelijke afspraken maken over overlast. Ook wordt breder ingezet op zichtbaarheid van BOA’s, aanpak van overlast, verkeersveiligheid en het versterken van het veiligheidsgevoel in Houten.
Samengevat lijkt de koers in het coalitieakkoord te verschuiven van grootschalige opvang op één locatie naar een meer verspreide, kleinschalige aanpak, waarbij statushouders, flexwoningen, participatie en bestuurlijke afspraken centraal staan. Voor WEK zijn vooral de verdere uitwerking, de gekozen locaties, de mate van daadwerkelijke inspraak en de gevolgen voor leefbaarheid en woningdruk belangrijke punten om te blijven volgen.
Via deze update houden wij u op de hoogte van de ontwikkelingen rond het asielbeleid van de gemeente Houten.
Deze keer ronden wij voorlopig (maar liefst definitief) de situatie rond de Essenkade af. We kijken nog één keer wat de nieuwe eigenaar van plan is. Vervolgens kijken we naar de verdere ontwikkelingen rond de vorming van het nieuwe college en hoe de bevolking, maatschappelijke groeperingen en bedrijven mogen meedenken. Natuurlijk telkens vanuit de optiek rond het asielvraagstuk.
Tot slot brengen we u op de hoogte van een situatie rond een Tijdelijke Opvang in IJsselstein. Kan dit ook in Houten gebeuren, b.v. bij SV Houten of Deltasport? Leest u mee?
In deze update:
Wat gebeurde er allemaal de afgelopen vier weken?
Korte verslagen van vier gesprekken
De nieuwe visie van WEK op asielopvang na het wegvallen van de Essenkade
De eerste helft van de returnwedstrijd: tijdelijke huisvesting; noodopvang
Nederlandse – en Europese wetgeving gaan de oplossingen niet bieden
Via deze update houden wij u op de hoogte van de ontwikkelingen rond het asielbeleid van de gemeente Houten.
Deze keer ronden wij voorlopig (maar liefst definitief) de situatie rond de Essenkade af. We kijken nog één keer wat de nieuwe eigenaar van plan is. Vervolgens kijken we naar de verdere ontwikkelingen rond de vorming van het nieuwe college en hoe de bevolking, maatschappelijke groeperingen en bedrijven mogen meedenken. Natuurlijk telkens vanuit de optiek rond het asielvraagstuk.
Tot slot brengen we u op de hoogte van een situatie rond een Tijdelijke Opvang in IJsselstein. Kan dit ook in Houten gebeuren, b.v. bij SV Houten of Deltasport? Leest u mee?
In deze update:
Wat gebeurde er allemaal de afgelopen vier weken?
De nieuwe eigenaar en zijn plannen voor de Essenkade
Tien vragen aan het voormalige College van B&W over de ontwikkelingen
Via deze update houden wij u op de hoogte van de ontwikkelingen rond het asielbeleid van de gemeente Houten. We kijken naar de verkiezingsuitslag en wat dit betekent voor het asielbeleid. En we tonen deze keer aan dat er een permanente asielcrisis in Nederland is. Er moeten andere (Europese en Nederlandse) oplossingen komen. Leest u mee?
In deze update:
Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
De resultaten van de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart j.l.
De Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) houdt bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen rond de mogelijke opvanglocatie aan de Essenkade in Houten. Deze Update 17 is de 3e editie over VEILIGHEID. Dit onderwerp roept bij veel bewoners uiteenlopende reacties op.
De volgende Update (nummer 18 van 13 maart) staat volledig in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen. We nemen u vanuit de verkiezingsprogramma’s mee in de standpunten van de diverse politieke partijen over de komst van minimaal 337 asielzoekers voor minimaal 15 jaar op de Essenkade.
In deze update:
Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
De resultaten van de enquête over veiligheid en leefbaarheid; deel 2
De reactie van voorstanders op de enquête; wat vinden zij?
Voorbeelden van incidenten bij AZC’s in Nederland over de afgelopen 6 maanden
Reacties van bewoners op onze Updates
Persoonlijke ervaringen van een ex-COA medewerker
Data komende weken
Stand van zaken crowdfunding
Volg ons op de socials
1. Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
Na de vorige Update van 30 januari is er weer voldoende te melden:
Drie leden van WEK zijn op 4 februari op het gemeentehuis geweest om verder te praten over ons aangenomen burgerinitiatief. De gemeente Houten gaat namelijk een risicoanalyse laten uitvoeren door een onafhankelijk bureau rond de mogelijke opvang van vluchtelingen aan de Essenkade. Het doel is om de veiligheid, leefbaarheid en sociale samenhang goed in beeld te krijgen voordat verdere besluiten worden genomen. Wij hebben mondeling en schriftelijk onze adviezen / wensen rond dit onderzoek met de burgemeester en wethouder gedeeld.
Ook is WEK (samen met Geen AZC Houten = GAH) op 9 februari in gesprek geweest met ITH om te kijken hoe wij elkaar kunnen versterken in de richting van de gemeenteraadsverkiezingen. Hoe kunnen wij samenwerken en zoveel mogelijk burgers laten stemmen op partijen die tegen de Essenkade zijn? Dit heeft o.a. geresulteerd in een verkiezingsposter-actie.
De eigen reguliere WEK vergadering vond plaats op 16 februari. Er stond weer veel op de agenda. Zoals het burgerinitiatief (zie hierboven), de fouten van de gemeente op het gebied van de AVG (Privacy), de gemeentelijke verkiezingen en onze doelen voor de komende maanden.
N.a.v. het datalek door de gemeente Houten op het gebied van de privacy van de 42 ondertekenaars heeft de griffier van de gemeente op aandringen van WEK een aangetekende excuusbrief gestuurd aan de 42 bewoners.
Daarnaast is WEK uitgenodigd door de gemeente om op het gemeentehuis te komen praten met de drie betrokken organisaties (GAH / WEK / VWH = Vluchtelingen Welkom Houten) om te kijken hoe wij met respect voor elkaars visie naast elkaar kunnen opereren de komende maanden.
Tot slot gaan we ook eerdaags met de SGP in gesprek omdat ook zij aangeven inmiddels de Essenkade als grote locatie te hebben losgelaten. Hier komen we de volgende Update uitgebreid op terug.
2. De resultaten van de enquête over veiligheid en leefbaarheid, deel 2
In de vorige Update hebben we de eerste resultaten van onze enquête met u gedeeld. Deze keer zoemen we wat dieper in op de antwoorden. En we nemen kenmerkende citaten op zoals deze door de bewoners werden ingevuld. Deze citaten zijn dus kenmerkend voor alle gegeven antwoorden die als toelichting op zo’n vraag werden gegeven.
Opmerking: met representatief citaat wordt bedoeld een kenmerkend citaat voor alle gegeven antwoorden die op die vraag als toelichting zijn gegeven.
1) Huidige veiligheid
Vraag: Hoe veilig voelt u zich nu in uw buurt?
Representatief citaat:
“Wij wonen hier al lang en ervaren de buurt als rustig en veilig. Ook ’s avonds gaan we normaal gesproken gewoon naar buiten, zonder dat gevoel van dreiging.”
Wat dit typeert:
langdurige bewoning
ervaren rust en voorspelbaarheid
veiligheid als vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven
2) Verwachte veiligheid met AZC
Vraag: Hoe veilig verwacht u zich te voelen bij vestiging van een AZC?
Representatief citaat:
“Ik vind het minder prettig als ik een groep onbekende mannen tegenkom. Zeker als ik alleen ben, bijvoorbeeld tijdens het hardlopen, voelt dat onveilig.”
Wat dit typeert:
onzekerheid door onbekende groepen
vooral kwetsbaarheid bij alleen zijn
geen incidentbeschrijving, maar verwachting
3) Gedragsaanpassing overdag
Vraag: Hoe groot acht u de kans dat u uw gedrag overdag aanpast?
Representatief citaat:
“Ik ga beter om me heen kijken en bepaalde groepen vermijden. Als het drukker wordt met mensen die ik niet ken, ga ik waarschijnlijk minder vaak zomaar naar buiten.”
Wat dit typeert:
verhoogde alertheid
vermijdingsgedrag
aantasting van onbevangen dagelijks functioneren
4) Gedragsaanpassing ’s avonds
Vraag: Hoe groot acht u de kans dat u uw gedrag ’s avonds aanpast?
Representatief citaat:
“Minder de deur uit, alle sloten extra controleren en alleen naar buiten als het echt nodig is. Misschien zelfs iets meenemen om onszelf te verdedigen.”
Wat dit typeert:
structurele terugtrekking
verlies van avondlijke vrijheid
verschuiving naar zelfbescherming
5) Concreet gedrag
Vraag: Wat verwacht u dan concreet te doen of juist te laten?
Representatief citaat:
“’s Avonds niet alleen naar buiten; ik neem iets mee om mezelf te verdedigen; ik vermijd bepaalde routes.”
Wat dit typeert:
zeer concreet gedrag
opsomming van aanpassingen
laat zien wat bewoners bereid zijn op te geven
6) Verwachte maatregelen
Vraag: Welke maatregelen verwacht u van gemeente en COA?
Representatief citaat:
“Meer dan voldoende politie direct ter plaatse bij problemen, goede verlichting, duidelijke handhaving en geen rondhangen buiten het AZC.”
Wat dit typeert:
vraag om structurele en zichtbare inzet
nadruk op handhaving en toezicht
veiligheid als randvoorwaarde, niet als bijzaak
3. De reactie van voorstanders op de enquête; wat vinden zij?
De enquête waar wij hierboven over schrijven, is door WEK uitgezet met een link die wij hadden verstuurd naar onze achterban (425 bewoners uit de drie wijken De Campen, De Gaarden en De Borchen). Bewoners dus die het dichtstbij de beoogde locatie aan de Essenkade wonen en er het meeste mee te maken zullen krijgen. Halverwege de week erop had inmiddels een groot deel van onze achterban de vragen ingevuld. Op dat moment werd de enquête “gekaapt” door voorstanders van deze asielopvang. Zij namen de enquête over met onderstaande oproep die wij uit privacy–overwegingen zonder afzender publiceren:
Uiteraard hadden wij dit al snel in de gaten omdat de antwoorden op de vragen ineens een heel andere toon kregen. Wij willen u deze antwoorden echter niet onthouden. Trekt u zelf uw eigen conclusies? Dan doen wij dat aan het einde van dit hoofdstuk ook.
1) Vraag over huidige veiligheid
Vraag: Hoe veilig voelt u zich nu in uw buurt?
Representatief citaat:
“Er is weinig aan de hand in Houten. Er is geen enkele reden om mij onveilig te voelen.”
Typerend beeld:
huidige situatie wordt als probleemloos ervaren
veiligheid wordt als vanzelfsprekend gezien
geen onderliggende spanning benoemd
2) Vraag over verwachte veiligheid met AZC
Vraag: Hoe veilig verwacht u zich te voelen bij vestiging van een AZC?
Representatief citaat:
“Dat AZC gaat niets veranderen aan de veiligheid. Er wonen gewone mensen.”
Typerend beeld:
expliciete ontkenning van negatieve impact
normalisering van AZC-bewoners
verwachting van continuïteit, geen verandering
3) Vraag over gedragsaanpassing overdag
Vraag: Hoe groot acht u de kans dat u uw gedrag overdag aanpast?
Representatief citaat:
“Ik zou niet weten waarom ik mijn gedrag moet aanpassen. Ik verwacht geen overlast van asielzoekers, zij zijn mensen zoals wij allemaal.”
Typerend beeld:
geen aanleiding tot gedragsverandering
moreel/waarderend perspectief
gedrag wordt losgekoppeld van locatie of context
4) Vraag over gedragsaanpassing ’s avonds
Vraag: Hoe groot acht u de kans dat u uw gedrag ’s avonds aanpast?
Representatief citaat:
“Ik weet nog niet of ik dat ga doen. Even afwachten of er iets verandert. Ik let ’s avonds sowieso altijd goed op, ook nu.”
Typerend beeld:
lichte voorzichtigheid, maar geen structurele verwachting
avondgedrag wordt als persoonlijk patroon gezien
geen expliciete koppeling aan AZC
5) Vraag over concreet gedrag
Vraag: Wat verwacht u dan concreet te doen of juist te laten?
Representatief citaat:
“Ik hoef ’s avonds weinig de deur uit en als ik ga let ik altijd goed op.”
Typerend beeld:
geen nieuw gedrag benoemd
bestaande routines blijven leidend
geen vermijdings- of beschermingsgedrag
6) Vraag over verwachte maatregelen
Vraag: Welke maatregelen verwacht u van gemeente en COA?
Representatief citaat:
“De normale maatregelen om alles in goede banen te leiden, bijvoorbeeld toezicht houden. Ook de mensen helpen integreren.”
Typerend beeld:
vertrouwen in bestaande structuren
nadruk op integratie i.p.v. handhaving
geen roep om extra of zware maatregelen
De conclusies van WEK:
de bewoners die deze antwoorden hebben gegeven wonen zelf hoogstwaarschijnlijk niet in onze drie wijken. Als NIMBY is het makkelijker praten: not in my back yard
uit de antwoorden lijkt het of deze bewoners zich niet realiseren welke risico’s er kleven aan zo’n grote AZC. Sluit je dan niet (bewust?) je ogen voor alle incidenten die dagelijks in en rond grotere AZC’s voorkomen. Zie ook hoofdstuk 4
deze groep verwacht geen structurele verandering in veiligheid of gedrag
gedragsaanpassing wordt nauwelijks genoemd terwijl een deel van onze achterban niet meer alleen over straat durft
er is een grote mate van vertrouwen in bestaande systemen
4. Voorbeelden van incidenten bij AZC’s in Nederland over de afgelopen 6 maanden
Na de tragische dood van Lisa op 20 augustus 2025 is WEK alle berichten gaan lezen en opslaan die in de media verschijnen over incidenten op en bij AZC locaties. Deze lijst groeit elke dag. Het zijn schrijnende verhalen. Wij beperken ons in deze Update tot de plaatsnaam van de AZC en titel van de publicatie. In 6 maanden tijd bestaat deze lijst uit meer dan 180 artikelen. Elke dag is er een groot incident op een AZC locatie:
AZC / Steden steeds meer overlast van Syrische jongeren
AZC Utrecht / Problemen Syriërs
AZC Eindhovern / Syriërs steken Syriërs
AZC Brummen / Veel onrust onder bewoners
AZC / Misdrijven door asielzoekers met 224 % gestegen in 7 jaar
AZC Barendrecht / Verkrachting
AZC Noordwijk / Spanningen
AZC Blaricum / Geweldsincidenten
AZC ter Apel / Uit de hand gelopen busrit
AZC Alkmaar / Filmen hockey meisjes
AZC / Overtreders worden niet gestraft
AZC ter Apel / Martelingen en steekpartijen
AZC Budel / Puinhoop en ellende
AZC Oisterwijk / Twee gewonden bij steekpartij
AZC Hardenberg / Aanranding minderjarig meisje
AZC Driehuis / Politie neemt 6 fietsen in beslag
AZC Emmen / Plaag bij winkelplundering
AZC Amstelveen / Steekpartij om pakje sigaretten
AZC Zwijndrecht / Vechtpartij
AZC Katwijk / Van 560 bewoners slechts 10 naar werk
5. Reacties van bewoners op onze Updates
Na elke Update ontvangen wij veel reacties vanuit onze achterban. Bewoners die zich (net als u en WEK) zorgen maken en deze zorgen dan graag met ons delen. In deze Update wil ik er drie (met toestemming van de afzenders) met u delen. De namen van de afzenders zijn bekend bij de redactie.
Beste Jos en leden van de werkgroep,
Mijn complimenten voor deze zeer sterke en onthullende Update 16. Het is goed om te lezen hoe de situatie werkelijk in elkaar steekt, voorbij de politieke praatjes. Vooral het verhaal van de ex-COA medewerker geeft een schokkend maar eerlijk beeld: binnen de muren is hbo-geschoold personeel nodig om de spanningen tussen verschillende etnische groepen in goede banen te leiden, maar bij een ’time-out’ wordt iemand voor afkoeling simpelweg de poort uitgestuurd en mag de buurt het oplossen. Het is pijnlijk duidelijk dat de gemeente Houten wel de financiële vruchten plukt van de opvang, maar geen antwoord heeft op de veiligheid in de openbare ruimte. Ze wijzen naar het COA, het COA wijst naar de politie, en de politie heeft hier simpelweg de capaciteit niet voor. Ondertussen zorgt het wegvallen van VluchtelingenWerk en het rondpompen van IND-afwijzingen alleen maar voor meer druk op de ketel. Zolang de incidentenregistratie niet op orde is en incidenten onder de radar blijven, is de veiligheid van ons als bewoners inderdaad een papieren werkelijkheid. Dank dat jullie deze ‘snelkookpan’ zo helder benoemen en de feiten boven tafel blijven halen! Met strijdbare groet,
Beste Jos en leden van WEK
Ik ben tegen het AZC concept omdat er vanuit die context enorm veel energie en zelfs passie wordt getoond om er te zijn voor de mensen in een ACZ (zowel door veel burgers als politiek ) maar dat er voor de eigen (oudere) burgers geen enkele optie wordt geboden en je het zelf maar mag uitzoeken. Ze willen dus op basis van de media “Hoogwaardige en humane opvang” en “daar horen begeleiding, toegang tot medische zorg, daginvulling en integratie via (begeleiding naar) werk, taal en onderwijs bij. ‘Hierbij hebben het COA en de gemeente een rol, maar we zien ook nadrukkelijk een rol voor verschillende maatschappelijke organisaties, inwoners en ondernemers” Maar als ik voor mijn moeder probeer te regelen dat er dagelijks even iemand langs komt om haar te helpen met dagelijkse zaken, of gewoon even sociaal contact dan is het antwoord ‘Nee, dat is er helaas niet, alleen als ze echt niets meer kan, dan komen we helpen met wassen en aankleden’. Op de vraag of een verzorgingsappartement een optie is ‘Nee, alleen als ze zwaar dement is’. De ‘verschillende maatschappelijke organisaties & inwoners hebben nu al geen tijd, dus hoe moet dan dat voor het AZC?? En als ze dan wel tijd hebben is er dus sprake van discriminatie van onszelf? Dus moet mijn moeder zich maar aanmelden bij het AZC straks? En let op hé, dit geldt niet alleen voor mijn moeder, maar meerdere en ook voor iedereen die ouder wordt en door welke reden dan ook hulpbehoevend is. De locale organisaties zijn nu al niet in staat om voor de huidige burgers goed te zorgen, dus hoe denken ze dit dan te gaan doen met extra 337 enorm hulpbehoevende mensen? Met groet.
Beste Jos en overige WEK leden:
Zoals reeds eerder door WEK is aangegeven, is de gemeenteraad akkoord gegaan met een extern veiligheidsonderzoek. Hierbij gaat het in de praktijk niet alleen over het in beeld brengen van risico’s maar ook dat de implementatie en het beheer van zo’n locatie het uiterste vraagt van alle partijen die betrokken zijn bij het huisvesten van asielzoekers. Als voorbeeld wil jullie wijzen op een uitzending van BNNVara op NPO2 op 15 januari. Toen werd “’het woning experiment Stek Oost’ uitgezonden. Een goede en korte beschrijving kun je lezen op de link : het woonexperiment Stek Oost . Het is een idealistische oplossing om het woonprobleem van statushouders en jongeren op één locatie te huisvesten, maar het ging aan onderschatting van de problematiek ten onder. De woningcorporatie, gemeente en COA gingen niet in op de signalen dat er veiligheidsproblemen werden ervaren door tal van bewoners. Ook niet nadat verschillende bewoners over dezelfde persoon/personen klachten hadden gemeld. Waaronder seksueel overschrijdend of agressief gedrag. Soms wordt zulk gedrag vergoelijkend goedgepraat: ‘Ach dat gedrag komt ook buiten het AZC voor’! Of het gedrag is juridisch niet bewijsbaar. En worden de betrokken partijen pas wakker wanneer één partij de stekker eruit trekt omdat eigen medewerkers er aan onderdoor gaan. De gemeente erkent uiteindelijk de onveiligheid en het aantal statushouders wordt teruggebracht van 125 (50%) naar 75 (30%). Ondanks het feit dat er verregaande maatregelen zijn genomen, voelen vele bewoners zich nog steeds onveilig. Dat deze situatie niet op zichzelf staat, is ook te vinden op de website van de overheid. Op deze link staat de Q1/2024 kwartaalrapportage over de piketmeldingen. Van de meest ernstige incidenten worden de ambtelijke en politieke leiding van het departement en functionarissen uit de migratieketen op de hoogte gebracht door middel van een piketmelding. Piketmeldingen zijn dus meldingen over de meest ernstige incidenten aan de minister. In deze periode zijn er 32 (nogmaals alleen de meest ernstige) incidenten geregistreerd waaronder 5 x agressie, 15 x zeden, 1 x brand, 1 x bedreiging en 1 x vechtincident. Er zijn 22 steden genoemd waarover deze piketmeldingen zijn geregistreerd. In heel 2024 zijn 192 zeer ernstige piketmeldingen/ernstige incidenten geregistreerd. Zie hieronder de rapportages per kwartaal. Vandaar mijn conclusie dat er in onze ogen meer moet gebeuren dan een risicoanalyse alleen. Voor een groot deel is de gemeente afhankelijk van het rijk en COA. Mijn aanname is dat een groot deel van de piketmeldingen worden veroorzaakt door getraumatiseerde vluchtelingen. Echter er zijn valkuilen waarom dat niet zichtbaar wordt gemaakt. Te denken valt aan: lange wachttijden GGZ, te weinig capaciteit aan expertise in vluchtelingen zorg, gebrek aan tolken, gebrek aan budget om expertise in te schakelen, complexiteit van het zorgsysteem, angst van vluchtelingen dat de kans op asiel afneemt wanneer er complexe psychische problemen worden geconstateerd, het is moeilijk om over traumatische ervaringen te spreken, taal en cultuurverschillen, verkeerde focus op huisvesting, gezinshereniging i.p.v. gezondheidszorg, etc. Zat uitdagingen.
Noot: Vanuit de gemeente is indertijd bij de eerste Essenkade AZC opzet gesproken over Statushouders, alsof dat de heilige graal was om op te vangen. Bij Stek Oost is het project met alleen statushouders in chaos verzand!
Links naar de piketmeldingen van 2024. (Die van 2025 zijn nog niet gepubliceerd) Het aantal piketmeldingen in Q2 2024 bedroeg 44. Het aantal piketmeldingen in Q3 2024 bedroeg 61 Het aantal piketmeldingen in Q4 2024 bedroeg: 55
6. Persoonlijke ervaringen van een ex-COA medewerker
Tips voor AZC en omwonenden
WEK sprak eerder met een voormalig COA-medewerker. Hij was jarenlang werkzaam bij diverse asielzoekerscentra. Zijn naam is bij ons bekend, maar om redenen van privacy publiceren we zijn ervaringen anoniem. Uit eigen ervaring en waarneming heeft hij nog enkele praktische tips, die we hier graag delen.
“De belangrijkste tip is eigenlijk: onderhoud vanuit omwonenden van een AZC altijd korte lijnen met verschillende contactpersonen en instanties. In elk geval natuurlijk met het COA zélf, direct vanaf de opstart, het liefst wekelijks. Het COA zelf houdt daar niet zo van, want bij overleg met omwonenden krijg je altijd klachten.”
“Onderhoud ook korte lijnen met een of twee wijkagenten. Die kunnen toezien op gedrag en veiligheid rondom een asielzoekerscentrum. Zorg dat incidenten consequent gemeld en vastgelegd worden. Daar kun je dan op handelen.”
“Korte lijnen vanuit een AZC horen ook met de vreemdelingenpolitie. Daar kunnen we heel goed mee schakelen; zij zijn meer op de hoogte van specifieke wetten en regels en hanteren die ook strikt. Ze zijn regelmatig op de locatie. Bijvoorbeeld wekelijks is er een meldingsplicht voor alle bewoners, om de registratie actueel te houden. Als bewoners zich herhaaldelijk niet melden, worden ze bestempeld als MOB: met onbekende bestemming vertrokken. Dan zijn ze waarschijnlijk de anonimiteit in en is er geen controle meer op.”
“Asielzoekers gebruiken vaak het openbaar vervoer. Overlast in de vorm van zwartrijden, het bespugen van buschauffeurs en het provoceren van medereizigers komt regelmatig voor. Chauffeurs en conducteurs doen er goed aan alle incidenten te melden. Korte lijnen vanuit het AZC met de NS en de busmaatschappijen zijn daarom heel nuttig om daarop adequaat te kunnen reageren – of liever: anticiperen. Ook met winkeliers in de omgeving is het verstandig om vanuit het AZC korte lijnen te onderhouden. ”
“Het beste is als al dit soort lijnen samenkomt in één regelmatig terugkerend overleg met daarbij ook een vertegenwoordiging van omwonenden. Daar hoort dan ook de contactpersoon van de gemeente bij te zitten. Zo’n overleg waarin alle lijnen samenkomen, is vreselijk nuttig. Er ontstaat dan namelijk overzicht van de dingen die spelen. Je hebt dan meer begrip voor elkaar, en belangrijk: je kunt ook beter schakelen, mét elkaar. Daarmee kun je samen sturen op meer beheersbaarheid van de incidenten die zich voordoen.”
7. Data komende weken
De volgende data om in uw agenda te noteren, luiden vervolgens:
di 03-03 Debat- en besluitvormende raad
wo 18-03 Gemeenteraadsverkiezingen
di 31-03 Afscheid raad
april Installatie raad en Benoeming commissies
di 12-05 RTG 1
di 26-05 Debat- en besluitvormende raad
Meestal worden er richting de gemeenteraadsverkiezingen geen belangrijke besluiten meer genomen. Maar wij houden de vinger aan de pols. Zeker nu het COA een principeverzoek bij de Gemeente Houten heeft ingediend en er oppositiepartijen zijn die graag voor de verkiezingen zaken geregeld en besloten willen hebben.
Mocht er een raadsvoorstel komen om de volgende stappen te kunnen gaan zetten (samen met het COA), zoals het vormen van een klankbordgroep, dan houden wij u op de hoogte. Soms kan het van groot belang zijn om massaal op de publieke tribune plaats te nemen en onze stem te laten horen. De raad moet écht meer naar haar burgers gaan luisteren.
8. Stand van zaken crowdfunding
Op dit moment is er ongeveer € 13.500 gedoneerd vanuit de crowdfunding. Daarvoor onze grote dank. U geeft daarmee aan dat wij deze strijd niet alleen voeren maar dat u ons steunt.
Na aftrek van kosten (zoals een advertentie in ’t Groentje, nieuwe flyers, de gesprekken met onze advocaat en kosten voor de crowdfunding- website zelf) is er op dit moment nog ongeveer € 12.000 in kas.
Maar voor een procedure (richting bezwaar en beroep) is écht zo’n € 15.000 nodig. Wilt u ons ajb blijven steunen? Want de échte wedstrijd is nu pas begonnen. De formele vergunningsaanvraag van het COA wordt straks het startsein voor onze (goed voorbereide) acties. Ook als u in het verleden al een keer gedoneerd heeft, willen we u vragen om een tweede donatie te overwegen. We moeten dit samen doen. Wij hopen dat u ons daarbij wilt blijven helpen.
De Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) houdt bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen rond de mogelijke opvanglocatie aan de Essenkade in Houten. Deze Update 16 staat opnieuw volledig in het teken van het onderwerp: VEILIGHEID. Dit onderwerp houdt veel bewoners bezig.
Update 17 (die op vrijdag 20 februari 2026 verschijnt) zal ook nog over veiligheid gaan. We zullen dan een aantal voorbeelden met u delen van AZC’s waar veel mis gaat. Naar deze voorbeelden hoef je niet echt te zoeken. Helaas is het de dagelijkse praktijk in veel AZC’s. Ook zullen we nog meer informatie uit onze enquête over veiligheid met u delen.
Update 18 (13 maart) zal een verkiezingsupdate worden. Dan zullen we u vanuit de verkiezingsprogramma’s meenemen in de standpunten van de diverse politieke partijen over de komst van minimaal 337 asielzoekers voor minimaal 15 jaar op de Essenkade.
In deze update:
Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
De resultaten van de enquête over veiligheid en leefbaarheid
De volgende stap vanuit het COA
Het burgerinitiatief van WEK; hoe verder?
Persoonlijke ervaringen van een ex-COA medewerker
Vluchtelingenwerk weg uit COA locaties
Data komende weken
Stand van zaken crowdfunding
Volg ons op de socials
1. Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
Na de vorige update van 9 januari is duidelijk geworden dat de periode van relatieve rust voorbij is. We bevinden ons inmiddels in de tweede helft van het proces en de ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op.
Op 18 december heeft het COA een formele eerste stap gezet richting asielopvang op de Essenkade. Deze stap werd pas op 12 januari openbaar gemaakt. Het gaat om de opvang van minimaal 337 asielzoekers voor een periode van minimaal 15 jaar. In hoofdstuk 3 van deze update leest u wat dit concreet betekent.
Op 13 januari heeft WEK ingesproken tijdens de raadsvergadering (RTG) over het door ons ingediende burgerinitiatief. Het doel van dit initiatief, het laten uitvoeren van een onafhankelijk onderzoek naar de risico’s en veiligheidsaspecten van de opvang op de Essenkade, is unaniem door de politieke partijen overgenomen. Wij wachten nu op een uitnodiging van de wethouder om in gesprek te gaan over de verdere invulling van dit onderzoek. Meer hierover leest u in hoofdstuk 4.
Helaas heeft de gemeente in deze periode een ernstige fout gemaakt op het gebied van privacy. De persoonsgegevens van 42 ondertekenaars van ons burgerinitiatief zijn gedurende enkele dagen openbaar geweest op de website van de gemeente Houten. Na een klacht van WEK zijn deze gegevens verwijderd. Omdat vervolgens niet alle betrokkenen zijn geïnformeerd en de situatie niet is gemeld bij de daarvoor aangewezen instanties, heeft WEK besloten een formele klacht in te dienen bij de gemeente.
Op 16 januari heeft WEK een enquête over veiligheid uitgezet onder 425 bewoners en belangstellenden. De eerste resultaten zijn opgenomen in hoofdstuk 2 van deze update.
Op 20 januari is tijdens een extra vergadering uitgebreid gesproken over de aanvraag van het COA, het burgerinitiatief en de enquête. Tijdens de reguliere vergadering van 27 januari zijn daarnaast ook de lopende gesprekken met andere partijen besproken. Zo hebben wij stilgestaan bij ons overleg met Natuurlijk Houten en bereiden wij vervolggesprekken voor met ITH, mede in het licht van de komende gemeenteraadsverkiezingen.
Een belangrijk aandachtspunt daarbij is hoe wij onze achterban zo goed mogelijk kunnen informeren over de standpunten van politieke partijen ten aanzien van de opvang van asielzoekers op de Essenkade. Over dit onderwerp zullen wij in een volgende update uitgebreider communiceren.
2. De resultaten van de enquête over veiligheid en leefbaarheid
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste uitkomsten van de bewonersenquête over veiligheid en leefbaarheid rond de mogelijke vestiging van een AZC aan de Essenkade. De resultaten zijn gebaseerd op de gepresenteerde onderzoeksgegevens en geven een beeld van hoe omwonenden tegen deze plannen aankijken.
Doel en opzet
De enquête is uitgevoerd onder direct omwonenden van de Essenkade en is anoniem ingevuld door 345 respondenten. Doel van het onderzoek was inzicht te verkrijgen in de huidige veiligheidsbeleving, de verwachtingen bij vestiging van een AZC en de mogelijke gevolgen voor gedrag en leefbaarheid. De resultaten zijn per vraag afzonderlijk geanalyseerd.
Huidige situatie (nulmeting)
Bewoners ervaren hun woonomgeving momenteel als veilig en stabiel. Overdag voelt een zeer grote meerderheid zich veilig in de buurt; ook ’s avonds voelt het merendeel zich veilig. Dit vormt een duidelijke nulmeting.
Verwachte situatie bij vestiging van een AZC
Wanneer bewoners vooruitkijken naar de mogelijke vestiging van een AZC, verwachten zij een duidelijke afname van het veiligheidsgevoel, met name in de avond en nacht. De verdeling verschuift sterk richting (heel) onveilig.
Impact in één oogopslag
Het aandeel bewoners dat zich ’s avonds (heel) onveilig verwacht te voelen neemt sterk toe. Deze grafiek laat dit verschil in één oogopslag zien.
Gedrag en leefkwaliteit
De verwachte afname van veiligheid vertaalt zich naar concreet gedrag. Bewoners geven aan rekening te houden met het vermijden van avondlijke activiteiten, het verschuiven van dagelijkse bezigheden naar overdag en een terughoudender gebruik van de openbare ruimte.
Verwachtingen richting gemeente en COA
Uit de enquête blijkt dat bewoners rekenen op actieve, zichtbare en structurele inzet van gemeente en COA om veiligheid en leefbaarheid te borgen. Veiligheid wordt gezien als een randvoorwaarde bij eventuele vestiging van een AZC.
Conclusie op hoofdlijnen
Samenvattend laat de enquête zien dat bewoners hun huidige woonomgeving als veilig ervaren, maar verwachten dat vestiging van een AZC een structurele impact zal hebben op veiligheidsbeleving, gedrag en leefkwaliteit. Deze uitkomsten zijn bedoeld als feitelijke input voor verdere bestuurlijke afweging en besluitvorming.
Vervolg
In de volgende Update (nummer 17 van 20 februari) zullen we uitgebreid verder inzoomen op de resultaten van de enquête. Ook de resultaten van de voorstanders van een AZC zullen we in kaart brengen.
3. De volgende stap vanuit het COA
COA wil verder met ‘de Essenkade’ en zet de eerste, concrete stap op weg naar een AZC in Houten. De weg is nog lang en de route onzeker, maar het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) heeft de eerste concrete stap gezet naar de vestiging van een AZC voor 337 asielzoekers aan de Essenkade in Houten.
Die eerste stap betreft het indienen van een principeverzoek bij de gemeente Houten. Dit is 18 december vorig jaar gedaan en (pas) op 12 januari door het gemeentebestuur bekendgemaakt. Het verzoek is een formele vraag aan burgemeester en wethouders of het AZC-plan kan rekenen op een positieve ontvangst, of niet. Gekeken wordt of het past binnen het bestaande beleid en de ambities van de gemeente. Hierover ontvangt het college een ambtelijk advies en neemt vervolgens een formeel besluit. Op basis van dat besluit is het COA aan zet voor de volgende stap. Dat kan de formele aanvraag zijn van een omgevingsvergunning. Maar als het college negatief antwoordt op het principeverzoek, kan het COA ook besluiten geen volgende stap meer te zetten.
Een antwoord op het principeverzoek is niet meer te verwachten voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart aanstaande. De asielopvang in Houten belooft een belangrijk verkiezingsthema te zijn, waarover de raad straks in nieuwe samenstelling een definitief besluit gaat nemen. Eind vorig jaar besloot de gemeente af te zien van een tijdelijke opvang aan de Essenkade voor 200 vluchtelingen. Bij de gemeente komen veel principeverzoeken binnen. Deze worden gezien als een vorm van vooroverleg: is een initiatief niet wenselijk, dan weten de indieners snel waar zij aan toe zijn. Dat is handig voor wie bijvoorbeeld zijn dak wil verhogen of een woning wil splitsen. De verzoeken worden ook gedaan voor grote bouwprojecten. De gemeente behandelt het COA-verzoek als alle andere – en dus niet met voorrang. Het college onderstreept dat Houten nog aan het begin staat van het proces. Niet duidelijk is ‘of en wanneer’ het college een principebesluit kan nemen. Daarom start de gemeente nog niet met de klankbordgroep voor de Essenkade.
4.Het burgerinitiatief van WEK; hoe verder?
De gemeente Houten gaat een onafhankelijke risicoanalyse laten uitvoeren rond de mogelijke opvang van vluchtelingen aan de Essenkade. Het doel is om de veiligheid, leefbaarheid en sociale samenhang goed in beeld te krijgen voordat verdere besluiten worden genomen. Werkgroep Essenkade Kritisch diende hierover een burgerinitiatief in om dit onderwerp op de agenda te krijgen. Dit werd dinsdag 13 januari door de gemeenteraad besproken. Eerder meldde de gemeente ook al dat er een veiligheidsplan zou komen, dat de gemeente samen met het COA op zou stellen.
WEK vindt het belangrijk dat dit gebeurt door een onafhankelijke partij. In het verzoek benadrukt de werkgroep dat het essentieel is dat de mogelijke effecten op leefbaarheid, veiligheid, sociale samenhang en nutsvoorzieningen vooraf in kaart te brengen, omdat de locatie grenst aan woonwijken.
Volgens de werkgroep heeft onafhankelijk onderzoek in andere gemeenten veel opgeleverd: “Zulke onderzoeken leveren objectieve inzichten op in mogelijke knelpunten en oplossingen. Daarmee is niet alleen het belang van omwonenden, maar ook dat van de gemeente en toekomstige bewoners van het AZC gediend.”
Wethouder Vermeulen was het hiermee eens, hij had een vergelijkbaar onderzoek dat was uitgevoerd in opdracht van de gemeente Groningen doorgebladerd: “De situatie daar is heel erg vergelijkbaar met onze situatie. In dat rapport wordt gesproken van het risico op overlast op de parkeerplaats van een kinderopvanglocatie en kinderspeelplekken en er is een tunneltje in de buurt. Dat is bij ons ook allemaal het geval. In dat rapport wordt ook duidelijk aangegeven hoe je risico’s vooraf kunt voorkomen.”
Vermeulen zegde dan ook toe in gesprek te gaan met WEK en op korte termijn een bureau te zoeken die het onderzoek kan uitvoeren. Hoe snel zo’n bureau tijd heeft en wat het gaat kosten, kon hij uiteraard niet vooraf zeggen. Op het moment van schrijven, zijn we met de gemeente in afstemming over een datum van overleg. Wel hebben wijzelf al besloten om met drie WEK-leden hierover het gesprek met de gemeente aan te gaan.
5. Persoonlijke ervaringen van een ex-COA medewerker
WEK sprak met een voormalig COA-medewerker. Hij was jarenlang werkzaam bij diverse asielzoekerscentra. Zijn naam is bij ons bekend, maar om redenen van privacy publiceren we zijn ervaringen anoniem.
Eerst nog wat kengetallen betreft de veiligheid op AZC-locaties op basis van officiële cijfers uit 2024 en dan volgen de vragen:
16.200 geregistreerde agressie- en geweldsdelicten op AZC’s (21% meer dan 2023);
Ongeveer 1 op de 9 personen (11%) verblijvend in AZC is daarbij betrokken (was 9% in 2023);
38% is betrokken bij 2 of meer incidenten;
Meeste betrokkenen zijn man (86%) en jonger dan 30 jaar (65%);
Diefstal/verduistering en inbraak zijn de meest gepleegde misdrijven
In 2024 werden er 16.200 agressie- en geweldsdelicten officieel geregistreerd óp AZC’s. Maar volgens het WODC, een onafhankelijk kennisinstituut dat valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid, is dat maar een derde van het werkelijk aantal incidenten. Herken jij dat?
“Helaas wel, lang niet alle incidenten worden gemeld. Er is een incidentenprotocol. Maar dat wordt vaak niet in acht genomen. Als zich een incident op de locatie voordoet, hebben we de keuze: melden via het COA of de medewerker meldt het privé.”
“Maar door drukte en tijdgebrek komt het daar vaak niet van. Bovendien: als je als medewerker een incident officieel meldt, komt ook jouw naam in die melding te staan. En daar kun je dan vervolgens last van krijgen, bijvoorbeeld door bedreigingen.”
“Maar als het protocol niet goed gevolgd wordt, dan is er ook geen goede nazorg voor de veroorzaker en het personeel, én geen goede evaluatie. En bám dan dient het volgende incident zich al weer aan.”
“Wat ook meespeelt, is dat sommige collega’s terughoudend zijn om incidenten te rapporteren omdat dat het verloop van de asielprocedure voor de asielzoeker zélf in gevaar kan brengen. Dat is toch het begin van het kwaad, zou ik zeggen. Deze mensen mogen dus gerust in alle vrijheid onze samenleving in? “
Wat veroorzaakt die incidenten dan?
“Wij proberen de locatie beheersbaar te houden. Maar dat valt niet mee. Want we hebben vaak te kampen met personeelstekort, tijdgebrek en hebben dus ook geen tijd om mensen goed in te werken. Verschillende groepen hebben ook verschillende soorten begeleiding nodig, zoals voor mannen, gezinnen en alleenstaande minderjarigen. Daarbij moeten we ook rekening houden met culturen en geloven. Zo kunnen mensen met verschillende etnische achtergronden elkaar letterlijk de barak uitvechten. Gewoon omdat ze een ander geloof hebben of andere denkwijze.”
“Ook alleenstaande minderjarigen zijn vaak ongeleide projectielen. Logisch misschien: die hebben ook al van alles meegemaakt in hun leven voordat ze hier kwamen. Daarom hebben zij dan eventueel specialistische begeleiding nodig. Maar daar is een AZC niet op ingericht: het COA heeft wel gedragsdeskundigen, maar géén traumaspecialisten in huis. Alleen collega’s met een HBO-opleiding mogen deze alleenstaande minderjarigen dan begeleiden.”
“Maar ja, ook onder de collega’s hebben we HBO’ers die nog jong zijn en weinig levenservaring hebben opgedaan. Als je niet stevig in je schoenen staat, dan nemen ze een loopje met je. Als de incidenten allemaal te erg worden, proberen we asielzoekers over te plaatsen naar een andere locatie waar plaats is. Dan worden ze met een taxi naar die time-out locatie gebracht.”
Klopt het dat asielzoekers na een incident tijdelijk de toegang tot het AZC ontzegd wordt?
“Na een incident kan de veroorzaker buitengezet worden, voor ’n paar uur of voor een nacht. Dat noemen ze dus een time-out. Formeel is het COA er dan nog wel verantwoordelijk voor. We hebben dan nog steeds een zorgplicht. Maar wat hij of zij buiten de locatie dan doet, daar hebben wij geen zicht op en geen invloed op.”
Hoe is het aantal incidenten te verminderen?
“Op een AZC hebben we gewoon te werken met vluchtelingen die bij ons ondergebracht worden. Daar hebben wij zélf geen invloed op. Om incidenten op de locatie te voorkomen, moeten we -al als ze aankomen- meteen duidelijk, stevig, strikt en consequent zijn – én blijven. Dat is de basis. Aardig zijn mág; te lief zijn hoeft niet. Wat ook helpt: goede dagbesteding en zo snel mogelijk duidelijkheid over hun asielaanvraag. En natuurlijk meer personeel, goed opgeleid in de praktijk, en als het kan graag mét de nodige levenservaring.”
6. Vluchtelingenwerk weg uit COA locaties
Door forse bezuinigingen van het kabinet-Schoof moet VluchtelingenWerk Nederland (VWN) zijn werkzaamheden op opvanglocaties sterk terugschroeven. De organisatie verliest vanaf dit jaar ongeveer twee derde van haar subsidie, wat neerkomt op een bedrag van 13 miljoen euro. Hierdoor moet VWN in 2026 op 280 van de 350 opvanglocaties stoppen met de inzet van medewerkers. Volgens medewerkers, onderzoekers en ketenpartners heeft dit grote gevolgen voor asielzoekers én voor het functioneren van de hele asielketen.
VWN speelt een belangrijke rol in het begeleiden van asielzoekers tijdens hun procedure. Medewerkers houden spreekuren, geven juridische uitleg, helpen bij het voorbereiden van gesprekken met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en signaleren kwetsbare personen die extra ondersteuning nodig hebben. Zonder deze begeleiding lopen asielzoekers het risico onvoorbereid hun aanvraag in te dienen, zeker omdat veel van hen kampen met trauma’s en moeite hebben hun vluchtverhaal helder te verwoorden. Dat vergroot de kans op fouten en onterechte afwijzingen.
Volgens migratierecht-onderzoeker Carolus Grütters is deze ontwikkeling “rampzalig”. Slecht voorbereide aanvragen leiden tot meer afwijzingen door de IND, waarna asielzoekers vaker naar de rechter stappen. Als rechters die afwijzingen terugdraaien, moet de IND zaken opnieuw behandelen. Hierdoor verschuift de werkdruk binnen de asielketen en loopt het systeem verder vast, terwijl de gemiddelde wachttijd voor een verblijfsvergunning nu al ongeveer twee jaar bedraagt.
Ook het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) maakt zich grote zorgen. COAmedewerkers verwachten meer vragen van bewoners, terwijl zij vanwege hun onafhankelijke rol geen juridische informatie mogen geven. Door het wegvallen van VWN is er bovendien minder mogelijkheid om bewoners door te verwijzen naar passende hulp. Dit zorgt voor frustratie onder asielzoekers en vergroot de kans op spanningen en incidenten op opvanglocaties.
Daarnaast mag VWN sinds 1 december geen ondersteuning meer bieden bij aanvragen voor gezinshereniging. Deze taak ligt nu volledig bij de IND. Hoewel de IND aangeeft dat de procedure is vereenvoudigd en er een speciale telefonische hulplijn is geopend, vrezen VWN en het COA dat veel vluchtelingen deze weg nog niet weten te vinden. Bovendien kampt de IND met grote achterstanden: momenteel worden aanvragen van november 2024 behandeld.
Deskundigen concluderen dat de bezuinigingen niet alleen ineffectief zijn, maar vooral ten koste gaan van de meest kwetsbare groep: de vluchtelingen zelf, terwijl de problemen en vertragingen in de asielketen verder toenemen.
Overigens gaat de begroting voor het COA zélf na dit jaar ook structureel dalen: van €4,2 miljard (dit jaar) naar ruim €800 miljoen vanaf 2028. Het COA moet het dan dus doen met minder dan een kwart van het huidige budget. Volgens het COA zal dit resulteren in minder stabiele opvang.
7. Data komende weken
De volgende data om in uw agenda te noteren, luiden vervolgens:
Dinsdag 3 maart: RTG
Dinsdag 3 maart: Debat- en besluitvormende raad
Woensdag 18 maart: Gemeenteraadsverkiezingen
Dinsdag 31 maart: Afscheid raad
Meestal worden er richting de gemeenteraadsverkiezingen geen belangrijke besluiten meer genomen. Maar wij houden de vinger aan de pols. Zeker nu het COA een principeverzoek bij de Gemeente Houten heeft ingediend en er oppositiepartijen zijn die graag voor de verkiezingen zaken geregeld en besloten willen hebben.
Mocht er een raadsvoorstel komen om de volgende stappen te kunnen gaan zetten (samen met het COA), zoals het vormen van een klankbordgroep, dan houden wij u op de hoogte. Soms kan het van groot belang zijn om massaal op de publieke tribune plaats te nemen en onze stem te laten horen. De raad moet écht meer naar haar burgers gaan luisteren.
7. Stand van zaken crowdfunding
Op dit moment is er ongeveer € 13.500 gedoneerd vanuit de crowdfunding. Daarvoor onze grote dank. U geeft daarmee aan dat wij deze strijd niet alleen voeren maar dat u ons steunt.
Na aftrek van kosten (zoals een advertentie in ’t Groentje, nieuwe flyers, de gesprekken met onze advocaat en kosten voor de crowdfunding- website zelf) is er op dit moment ongeveer het bedrag van € 11.750 beschikbaar.
Maar voor een procedure (richting bezwaar en beroep) is écht zo’n € 15.000 nodig. Wilt u ons ajb blijven steunen? Want de échte wedstrijd is nu pas begonnen. De formele vergunningsaanvraag van het COA wordt straks het startsein voor onze (goed voorbereide) acties. Ook als u in het verleden al een keer gedoneerd heeft, willen we u vragen om een tweede donatie te overwegen. We moeten dit samen doen. Wij hopen dat u ons daarbij wilt blijven helpen.
De Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) houdt bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen rond de mogelijke opvanglocatie aan de Essenkade in Houten.
In deze update:
Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
Aanbevelingen om de aanpak van overlast en criminaliteit te verbeteren.
Een enquête onder onze achterban
.Goochelen met cijfers in het NRC
Van wachtlijst naar wachtlijst in de Telegraaf
Data komende weken
Stand van zaken crowdfunding
Volg ons op de socials
1. Wat gebeurde er allemaal de afgelopen drie weken?
We beginnen deze eerste Update in het nieuwe jaar graag om u allemaal een gezond en gelukkig 2026 toe te wensen. En vanuit WEK willen we daar graag de wens aan toevoegen dat het ons via de politieke en juridische weg lukt om het massale AZC voor minimaal 337 asielzoekers voor minimaal 15 jaar op de Essenkade kunnen voorkomen.
Ook in de kerstvakantie hebben we niet stilgezeten. Wij ontvingen opnieuw 75 documenten. Dit keer vanuit de gemeente Houten rondom onze 4e WOO aanvraag rond de communicatie tussen het COA en de gemeente over de Essenkade. De documenten hebben we allemaal doorgelezen. En opnieuw voeding gevonden voor onze volgende stappen.
Ook hebben we als WEK weer vergaderd. Dit keer hebben we vooral over “veiligheid” gesproken. Een belangrijk thema als het gaat over de Essenkade. Want de opvang van minimaal 337 asielzoekers zal invloed hebben op ons gevoel van veiligheid. Daarom staat deze Update ook in het teken van het onderwerp “Veiligheid”. We hebben hier een aantal interessante artikelen over gelezen. We delen die graag met u.
Tevens gaan we komende week een enquête onder onze achterban uitzetten over dit onderwerp. Een soort 0-meting. Ook u gaat deze vragenlijst ontvangen. We hopen dat u deze wilt invullen. Hiermee kunt u ons laten weten hoe u erover denkt.
Ook onze gesprekken met de politieke partijen (ITH, VVD en Natuurlijk Houten) hebben weer plaatsgevonden. Richting de aankomende gemeenteraadsverkiezingen blijven we hen bevragen en voorzien van argumenten om af te zien van een massa AZC op Essenkade 2.
2. Aanbevelingen om de aanpak van overlast en criminaliteit te verbeteren
In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Datacentrum (WODC) onderzocht Bureau Beke waarom een deel van de COA-bewoners buiten de opvanglocaties van het COA zelf zoveel overlast geeft en crimineel gedrag vertoont. Op basis van dit onderzoek doen zij vier aanbevelingen.
Mocht de gemeente op basis van de spreidingswet en ondanks de nieuwe Europese wetgeving tóch verplicht worden om asielzoekers in onze gemeente op te vangen dan zal WEK “eisen” dat deze aanbevelingen in de plannen worden opgenomen:
Vergroot de inzet op dagbesteding (scholing/werk) om verveling tegen te gaan en binding met andere mensen te bevorderen, en daarmee de risico’s op overlastgevend en crimineel gedrag tegen te gaan.
Versterk de inzet op toegang tot zorg om verslavingsproblematiek en psychische problemen aan te pakken. Dit zijn belangrijke factoren voor het verklaren van overlast en criminaliteit.
Zet nog meer in op het belang van aangifte doen om effectiviteit en zichtbaarheid van de strafrechtelijke aanpak te versterken. Op die manier moet worden geborgd dat overlast en criminaliteit niet ongestraft blijven.
Overweeg om het tweesporenbeleid ten aanzien van kansarme asielzoekers los te laten. Stel daarom gedrag centraal in plaats van terminologie. Het onderzoek laat als effect van het tweesporenbeleid zien dat de kansloosheid bijdraagt aan overlastgevend en crimineel gedrag.
Het COA onderschrijft de uitkomsten van het onderzoek. Het ondersteunt de huidige gedifferentieerde aanpak. Het COA gaat met de gemeentes in gesprek om met de bevindingen van het onderzoek het overlastgevend en crimineel gedrag verder te voorkomen en/of te verminderen.
Het COA schrijft: “Een veilige leefomgeving is belangrijk voor iedereen. Overlastgevend en crimineel gedrag van een klein deel van de COA-bewoners is een probleem voor medebewoners, omwonenden en COA-medewerkers. Daarom pakken we dit gedrag samen met de gemeenten, politie en ketenpartners stevig aan. En zorgen we ook voor intensieve begeleiding van bewoners wanneer het gedrag van een bewoner uit de hand dreigt te lopen.
WEK vindt de aanbevelingen een minimale eis voor eventuele opvang van asielzoekers. Een opvang die niet op de Essenkade moet plaatsvinden (met minimaal 337 vluchtelingen) maar gespreid over heel Houten in kleine locaties. Maar zelfs met deze aanbevelingen zijn wij er nog niet gerust op.
3. Een enquête onder onze achterban
Zoals u weet, treft de gemeente Houten nog steeds voorbereidingen voor een grootschalig AZC op de Essenkade, voor minimaal 15 jaar en met minstens 337 asielzoekers. Vragen en zorgen over veiligheid, leefbaarheid en impact op de buurt voerden de boventoon, tijdens de bewonersinformatieavonden over een mogelijke AZC-locatie.
In dat licht hebben wij enkele korte vragen over veiligheid aan u, als omwonende of als direct belangstellende. Wij proberen er een beeld mee te krijgen van uw huidige én verwachte gevoel van veiligheid. Het invullen van deze enquête duurt (écht!) minder dan 4 minuten. We stellen uw antwoorden, natuurlijk anoniem, erg op prijs. In onze volgende Update van 30 januari zullen we de uitkomsten met u delen.
De enquête wordt op vrijdag 16 januari naar u gestuurd via de mail. U heeft dan 1 week de tijd om uw antwoorden te geven; dus tot vrijdag 23 januari. Wij danken u nu alvast voor uw moeite.
4. Goochelen met cijfers over asielzoekers in het NRC
In diverse kranten komen we vaak artikelen tegen met zinnen als: “De feiten zeggen dit” of “De wetenschap zegt dat”. Maar soms worden cijfers zo verteld dat het lijkt alsof er niks aan de hand is, terwijl dat niet helemaal klopt.
In NRC schreef een columnist dat criminaliteit onder asielzoekers geen groot probleem is. Volgens hem gaat het maar om een klein groepje. En als je goed corrigeert, is het niet erger dan bij andere Nederlanders. Dat klinkt fijn. Maar als je rustig naar de cijfers kijkt, zie je een ander verhaal.
Wat zeggen de cijfers echt? Er is een rapport van het WODC, een onderzoeksbureau van de overheid. Dat rapport gaat over incidenten en misdrijven door asielzoekers. Eerst de aantallen:
In 2017 werden ongeveer 3.350 misdrijven door asielzoekers geregistreerd
In 2023 waren dat er 6.755. Dat is bijna een verdubbeling
Meer mensen, maar ook per persoon meer misdrijven.
Het aantal asielzoekers groeide ook:
in 2017 ongeveer 63.000 asielzoekers
in 202 ongeveer 98.000
In 2024 zelfs rond de 106.000.
Dat is een grote groep, ongeveer zo groot als een middelgrote stad.
Maar ook per persoon ging het ook omhoog:
In 2017 werd 5% van de asielzoekers verdacht van een misdrijf.
In 2023 was dat bijna 7%
Vergelijking met de rest van Nederland:
in 2023 werden in heel Nederland 257.000 mensen verdacht van een misdrijf. Daarvan waren 6.755 asielzoekers.
Het WODC zegt dan: “Maar 2,6% van alle verdachten is asielzoeker.” Dat klinkt weinig. Maar dat is niet de juiste vergelijking. De echte vraag is: Hoe groot is de kans dat iemand crimineel wordt? Dan zie je dit:
Asielzoekers: 6.755 op 98.425 → ongeveer 1 op de 15
Overige Nederlanders: 257.000 op 18 miljoen → ongeveer 1 op de 70
Dus: Asielzoekers worden bijna vijf keer zo vaak verdacht van een misdrijf.
Toch zeggen de onderzoekers en de columnist: “Er is niks aan de hand.” Waarom? Omdat asielzoekers vooral jonge mannen zijn. En jonge mannen plegen vaker misdrijven dan vrouwen of ouderen. Dat kan een verklaring zijn. Maar het verandert niets aan wat er in de praktijk gebeurt. Voor een buurt maakt het niet uit waarom iemand vaker overlast geeft. Ze merken alleen dát het gebeurt.
Grote verschillen tussen groepen
In het rapport staat ook dat asielzoekers uit Noord-Afrikaanse landen (zoals Marokko, Algerije en Tunesië) veel vaker betrokken zijn bij misdrijven en incidenten dan andere asielzoekers. Dat wordt niet hard gezegd. Daar worden ingewikkelde woorden voor gebruikt, zoals “lage kans op verblijfsvergunning”. In gewone taal betekent het: Mensen die weinig kans hebben om te blijven, zorgen vaker voor problemen.
Wat betekent dit voor buurten?
Als je in een stad een AZC met 1.000 plekken opent dan zorgt dat voor bijna vijf keer zoveel extra criminaliteit dan wanneer je op die plek 1.000 gewone woningen bouwt. Dat kun je verklaren met cijfers en modellen. Maar voor bewoners voelt het gewoon als meer overlast en onveiligheid.
Kortom; de cijfers bestaan. Maar ze worden zo verteld dat het probleem kleiner lijkt. Wie beter rekent, ziet dat asielzoekers veel vaker bij criminaliteit betrokken zijn En dat merkt vooral de buurt waar een AZC komt. Dat is de realiteit, hoe je de cijfers ook presenteert.
5. Van wachtlijst naar wachtlijst in de Telegraaf
De wachtlijsten in de GGZ zijn lang voor iedereen. Maar voor asielzoekers, die ons land vaak al binnenkomen met psychische aandoeningen, is er geen beginnen aan. Omdat ze iedere keer van de ene naar de andere COA-locatie verhuizen, komen ze in een nieuwe regio steeds onderaan de wachtlijst terecht. Met alle gevolgen van dien. “Als je zoiets doet, ben je niet goed bij je hoofd”. Een artikel in de Telegraaf van december 2025 bericht hier over:
Uit recent onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) blijkt dat steeds meer asielzoekers betrokken raken bij incidenten op en rondom een AZC. Een belangrijke reden hiervoor blijkt een opeenstapeling van stress, bijvoorbeeld door onverwerkt of onbehandeld trauma. Zo kunnen asielzoekers beschadigd zijn geraakt in het land van herkomst of tijdens de reis hiernaartoe. Als zij daar niet op tijd passende hulp voor krijgen, groeit de kans op ongewenst gedrag.
Al in 2016 stelde de Gezondheidsraad dat tussen de 13 en 25 % van de asielzoekers bij binnenkomst in Nederland kampt met psychische stoornissen zoals een posttraumatisch stressstoornis. En deze aandoeningen verergeren als het druk is op de opvanglocaties. Asielzoekers hebben daar dan minder privacy en kunnen sneller over het hoofd gezien worden. Verder hebben ze overdag ook maar weinig te doen. Bovendien verkeren ze vaak lang in onzekerheid over of ze in Nederland mogen blijven.
Juist voor deze asielzoekers is tijdige GGZ-hulp noodzakelijk. Maar volgens de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd is die er op dit moment niet. Iedere keer dat asielzoekers moeten verhuizen naar een andere COA-locatie komen ze weer onderaan de wachtlijst van die regio. En krijgen ze eenmaal hulp, dan wordt die vanwege een verhuizing stopgezet.
Het COA pleit daarom nu voor snellere GGZ-hulp voor COA-bewoners. Voor de specialistische GGZ- en verslavingszorg gelden vaak lange wachttijden. Daardoor krijgen bewoners de noodzakelijke zorg niet op tijd. En daar ondervinden asielzoekers zelf, COA-medewerkers én de omwonenden de gevolgen van. Want dit raakt de leefbaarheid en de veiligheid op en rondom COA-locaties.
Een COA-psycholoog zegt: “iedere week behandel ik 30 asielzoekers met mentale problemen. Meestal kampen deze mensen met complexe PTSS, depressie of angststoornissen. Daarvoor krijgen ze dan bv een traumabehandeling of ondersteuning bij het reguleren van emoties. Dit zijn lange hulpverleningstrajecten. Maar door de wachttijden en hun situatie in zo’n AZC is het eigenlijk dweilen met de kraan open”.
6. Data komende weken en afspraak met onze advocaat
De data om in uw agenda te noteren zijn als volgt:
13 januari 2026: RTG met o.a. het burgerinitiatief van WEK; Vanuit WEK zullen wij gebruik maken van ons inspreekrecht en 3 WEK – leden zullen plaatsnemen op de publieke tribune om ons initiatief kracht bij te zetten. Komt u ook?
27 januari: debat en besluitvormende raad
Op 27 januari is de volgende raadsvergadering. Daar zou B&W met een raadsvoorstel kunnen komen om de volgende stappen te kunnen gaan zetten (samen met het COA). Bijvoorbeeld over de klankbordgroep – inrichting. Mocht dit onderwerp op de agenda staan, dan roepen wij u op om ook daar massaal op de publieke tribune plaats te nemen. De raad moet écht meer naar haar burgers gaan luisteren.
7. Stand van zaken crowdfunding
Op dit moment is er ongeveer € 13.000 gedoneerd vanuit de crowdfunding. De bijdrages hebben het onder andere al mogelijk gemaakt om een advertentie in ’t Groentje te plaatsen, nieuwe flyers te drukken en het inzetten van onze advocaat.
Maar voor de gehele procedure (richting bezwaar en beroep) is écht zo’n € 15.000 nodig. Wilt u ons aub blijven steunen? Want de échte wedstrijd gaat zo dadelijk beginnen. De formele vergunningsaanvraag van het COA is het startsein voor onze (goed voorbereide) acties.
Ook als u in het verleden al een keer gedoneerd heeft, willen we u vragen om een tweede donatie te overwegen. We moeten dit samen doen. Wij hopen dat u ons daarbij wilt helpen.
De afgelopen week spraken wij met de fractievoorzitter van de Inwonerspartij Houten (ITH) over de asielopvang in Houten en het politieke proces rond de Essenkade. In het gesprek kwam zowel de inhoudelijke afweging rond opvang als de wijze van besluitvorming binnen de gemeenteraad aan bod.
Omdat dit interview inzicht geeft in de argumenten, zorgen en alternatieven die zijn besproken, delen wij hieronder een beknopte Q&A-samenvatting. Wie meer context wil, kan het volledige gespreksverslag dat daarop volgt raadplegen.
Beknopte samenvatting
Waarom was er kritiek op het debat van 2 december? Volgens de Inwonerspartij Houten (ITH) werd het debat onverwacht geagendeerd en zonder voorafgaande aankondiging gehouden. Daarbij kregen inwoners geen mogelijkheid om vooraf hun visie te delen, bijvoorbeeld via een rondetafelgesprek. ITH noemt deze werkwijze ongebruikelijk en onzorgvuldig, juist omdat het gaat om een maatschappelijk zeer gevoelig onderwerp met grote gevolgen voor omwonenden. Volgens de partij is goede inwonersparticipatie essentieel om een inhoudelijk en evenwichtig debat te kunnen voeren.
Wat is het standpunt van ITH over opvang op de Essenkade? ITH gaf aan het besluit van het college te steunen om geen tijdelijke opvang op de Essenkade te realiseren. De partij vindt de voorgestelde opvangomstandigheden, waaronder de beperkte beschikbare ruimte per persoon, niet humaan. Daarnaast wees ITH op het ontbreken van duidelijke garanties op het gebied van veiligheid, leefbaarheid en voorzieningen. Zolang deze randvoorwaarden niet zijn geborgd en zorgen van inwoners blijven bestaan, acht de partij een AZC op deze locatie onwenselijk.
Hoe kijkt ITH naar grootschalige opvang en de Spreidingswet? ITH is kritisch op grootschalige opvanglocaties en op de huidige uitvoering van de Spreidingswet. In het interview werd benadrukt dat Houten de afgelopen jaren relatief veel statushouders heeft gehuisvest, terwijl deze inspanningen niet worden meegenomen in de verdeling van de opgave. Daarnaast wees ITH op eerdere kritiek van de Raad van State op de wet en op het risico dat gemeenten via grootschalige opvang structurele problemen in het landelijke asielbeleid moeten opvangen.
Waarom diende ITH op 9 december een motie in? ITH diende een motie in om alle onderzoeken en plannen voor een AZC op de Essenkade per direct te beëindigen en eerst ruimte te maken voor een open dialoog met de samenleving. Volgens de partij is het niet logisch om parallel aan lopende onderzoeken een participatietraject te organiseren, omdat daarmee de uitkomst feitelijk al wordt ingekaderd. De motie kreeg geen meerderheid in de raad.
Wat was het verschil met de motie van de VVD? De VVD riep op tot een maatschappelijk gesprek en het formuleren van randvoorwaarden, maar wilde de plannen voor een AZC op de Essenkade niet stopzetten. Volgens ITH is daarmee geen sprake van een volledig open gesprek, omdat vaststaat dat er een AZC moet komen en ook aantallen en looptijd nauwelijks bespreekbaar zijn. ITH sprak in dit verband van het risico op schijnparticipatie.
Welke alternatieven benoemde ITH? ITH noemde als alternatief het bovenwettelijk huisvesten van statushouders via bestaande woningen, extra woningbouw en maatschappelijke initiatieven zoals Stichting Thuisgevers. Volgens de partij kan deze aanpak bijdragen aan de landelijke opgave, terwijl opvang kleinschaliger, menselijker en beter inpasbaar in de samenleving blijft.
Wat zegt dit volgens ITH over het politieke proces in Houten? ITH stelde dat inwoners onvoldoende worden betrokken bij besluiten over asielopvang en dat zorgen over veiligheid en leefbaarheid vaak onvoldoende worden meegenomen. Het afwijzen van inspraakmogelijkheden en referenda draagt volgens de partij bij aan verlies van vertrouwen in de politiek en vergroot de kans op vertraging en juridische procedures.
Wat is de bredere les die ITH trekt? In het interview verwees ITH naar eerdere trajecten, zoals de Houten Hub, waarbij grootschalige plannen zijn vastgelopen. Volgens de partij laat dit zien dat een aanpak zonder breed draagvlak niet effectief is. Luisteren naar inwoners en het serieus verkennen van alternatieven wordt door ITH gezien als een noodzakelijke voorwaarde om tot een haalbare en maatschappelijk gedragen oplossing te komen.
De volledige versie
Dinsdagavond 2 december was er ineens een debatraad. Die was niet aangekondigd, maar hij was geïnitieerd door de 6 oppositiepartijen. Hoe is dit gegaan? Is dit gebruikelijk? Wat vindt ITH hiervan?
De oppositie heeft een verzoek ingediend bij de agendacommissie voor een debat. Wij hebben binnen de gemeenteraad een aantal instrumenten om punten op de agenda te zetten: een motie vreemd, een rondetafelgesprek (RTG) of een interpellatiedebat. De oppositie vond dat deze vormen niet pasten bij was zij wilden, dus bedachten ze een eigen vorm. Deze vorm is ongebruikelijk en al helemaal nu de oppositie ervoor gekozen heeft inwoners niet de ruimte te geven hun standpunt naar voren te kunnen brengen door geen rondetafelgesprek te houden voorafgaand aan het debat. De Inwonerspartij vindt het echter goed dat er over dit onderwerp gesproken wordt in de gemeenteraad, zodat inwoners weten wat de standpunten van partijen zijn ten aanzien van asielopvang van de Essenkade. Maar de gekozen vorm om ineens een debat te voeren zonder voorafgaand rondetafelgesprek, waarbij inwoners kunnen inspreken, is een grote omissie. De Inwonerspartij vindt dat inwoners uit Houten en daarmee ook omwonenden van de Essenkade eerst de mogelijkheid hadden moeten krijgen om hun visie en expertise kenbaar te maken aan de gemeenteraad. Alleen dan kan een debat goed worden gevoerd. Voor de Inwonerspartij stond daarom één punt voorafgaand aan het debat als een paal boven water: inwoners moeten gehoord worden voorafgaand aan dit debat. Zorgvuldige inwonersparticipatie hoort bij behoorlijk bestuur. ITH keurt deze werkwijze van de oppositie dan ook af en acht dit niet passend binnen het democratisch proces. Het lijkt wel of de stem van de inwoner niet gehoord mocht worden en dat is niet acceptabel.
ITH kreeg ook de gelegenheid om aan te geven hoe zij naar dit besluit en dit onderwerp kijken. Wat is het standpunt van ITH, met 8 van de 31 zetels veruit de grootste politieke partij in Houten en deel uitmakend van het College van B&W, inzake de opvang in Houten van asielzoekers?
De Inwonerspartij vindt het een verstandige beslissing van het college om niet over te gaan tot de tijdelijke opvang van asielzoekers op de Essenkade. De Inwonerspartij acht asielopvang met een ruimte van 2,5 m2 per vluchteling allesbehalve humaan. De Inwonerspartij vindt het dan ook niet gepast dat andere partijen eerder hebben gesproken van het ontbreken van bestuurlijke moed of zelfs gebrek aan naastenliefde. Asielopvang van 2,5 m2 per vluchteling heeft niets met medemenselijkheid te maken en zolang voorzieningen, veiligheid en leefbaarheid niet te waarborgen zijn, is de komst van een AZC zonder meer een no go. Juist omdat inwoners en omwonenden dit als belangrijke randvoorwaarden hebben gesteld in het participatietraject en absoluut noodzakelijk zijn voor een verantwoorde opvang. Daarnaast heeft de Inwonerspartij duidelijk gemaakt überhaupt geen voorstander te zijn van een AZC, en dus ook niet op deze locatie.
De inwonerspartij is van meet af aan kritisch geweest op de spreidingswet. Niet alleen vanwege de eerdere gedeelde kritieke vanuit de Raad van State op deze spreidingswet, maar ook omdat het asielsysteem in de basis niet goed zit en met de spreidingswet wordt een falend asielbeleid in stand gehouden. De Raad van State oordeelde eerder al dat de wet onnodig complex is, de financiële prikkels niet bijdragen aan het effectief bereiken van de doelstellingen en dat de wet de interbestuurlijke verhoudingen niet bevordert.
Houten heeft de afgelopen jaren tot aan vorig jaar voldaan aan de wettelijke opgave voor de huisvesting van statushouders, waardoor reeds enkele honderden asielzoekers met een verblijfsvergunning zijn voorzien in huisvesting. 80% van de Nederlandse gemeenten heeft dit niet, of onvoldoende, gedaan. Deze inspanningen van Houten zijn alleen niet meegenomen in de verdeling van de spreidingswet. De gemeente Houten zou allereerst in overleg moeten met de Provincie voor een eerlijke verdeling, waarbij de eerdere inspanningen van de gemeente ten aanzien van het huisvesten van statushouders wordt betrokken.
De gemeente Houten heeft het voornemen om te komen tot de bouw van een asielzoekerscentrum (AZC) voor 337 asielzoekers op de Essenkade. De Inwonerspartij is geen voorstander van dergelijke grootschalige asielopvang en wil dit absoluut voorkomen. De Inwonerspartij ziet grote risico’s rondom dergelijke grootschalige trajecten en zeker ook op de Essenkade. Het is maar sterk de vraag of de businesscase rond komt. Het COA heeft aangegeven dat de businesscase alleen mogelijk is als er tenminste 337 asielzoekers worden gehuisvest voor tenminste 15 jaar. Indien uit één van de komende onderzoeken blijkt dat deze aantallen of termijn ook maar iets neerwaarts moeten worden bijgesteld, is realisatie niet mogelijk. Daarnaast is opnieuw een zeer grote verbouwing nodig met een afschrijftermijn van 15 jaar. Bovendien is genoegzaam bekend dat de betreffende particulier eerder bij het mislukken van de Essenkade de hoofdprijs wenste. Dan moeten we bedenken dat de begroting van het COA daalt € 4,2 miljard in 2026 naar € 800 mln structureel vanaf 2028. Uit een brief van de Algemene Rekenkamer aan de Tweede Kamer van 23 september 2025 blijkt dat door de afname van het budget de Algemene Rekenkamer betwijfelt of het COA überhaupt nog wel langetermijninvesteringen kan doen ten behoeve van reguliere opvang. Daar komt nog bij dat bij 8 van de 10 AZC’s volgend jaar de hulp van Vluchtelingenwerk verdwijnt als gevolg van bezuinigingen. Het COA maakt zich daar ernstige zorgen over en geeft zelf aan spanningen en incidenten te voorzien.
Daarnaast is de Inwonerspartij kritisch ten aanzien van de voorgenomen doelgroep, de potentiële veiligheidsrisico’s en de locatie waarbij veel kinderen dagelijks passeren op weg naar sport, school of kinderdagverblijf. Ondernemers en omwonenden maken zich ernstige zorgen en bovendien moet nog blijken of de locatie geschikt is vanuit het perspectief van gezondheid voor de asielzoekers, verkeer en veiligheid op het terrein. Daarnaast is de vraag hoeveel regie de gemeente behoud over de locatie, nu het voorstel is om de grond aan het COA te verkopen. Als gevolg van komende bezuinigingen is het bovendien maar de vraag of voldoende voorzieningen en waarborgen kunnen worden ingebouwd. Grootschalige huisvesting doet ineens een enorm beroep op maatschappelijk organisaties, waarvan de vraag is of dit haalbaar is. Bovendien ontstaan onnodige veiligheidsrisico’s. Door jarenlang falend landelijk beleid worden gemeenten zwaar gekort de komende jaren dat negatieve effecten zal hebben voor de noodzakelijke veiligheidsinzet en (jeugd)zorg.
De Inwonerspartij begrijpt niet waarom veel partijen blijven inzetten op een AZC, terwijl tot op heden elke poging strandt. Er is inmiddels reeds meer dan een half miljoen euro is verspild en ook de Essenkade lijkt niet op korte termijn kansrijk. De Inwonerspartij wil het zoeken naar oplossingen zorgvuldig samen met inwoners doen en de asielopvang beheerst en beheersbaar vormgeven. Daarin zouden als alternatieven moeten worden overwogen als het bovenwettelijke huisvesten van extra statushouders met investering in initiatieven van Stichting Thuisgevers. Een dergelijke aanpak via het huisvesten van extra statushouders kan ook meetellen voor de spreidingswet. Op deze manier wil ITH een oplossing in het midden aanbieden en een einde maken aan de niet bij Houten passende polarisatie die steeds onnodig ernstiger vormen aanneemt.
Daartoe wil ITH gebruik maken van de kracht van onze samenleving. Een groot deel van de Houtense inwoners is voorstander van de opvang van asielzoekers. Indien slechts een zeer beperkt percentage bereid is zelf statushouders op te nemen, kan met de bestaande woningvoorraad en met extra ondersteuning van Thuisgevers reeds een deel van de opgave worden gerealiseerd, die zonder meer wel als humaan kan worden aangemerkt.
Op dinsdag 9 december 2025 is er weer een debat geweest over asielopvang. Wat was daar de aanleiding van en wat was de bijdrage van de inwonerspartij?
Op dinsdag 9 december 2025 diende de inwonerspartij een motie (vreemd aan de orde van de dag) in waarin ze het college opriep om de voorgenomen onderzoeken en plannen tot realisatie van een AZC op de Essenkade 2 per direct te beëindigen en in plaats daarvan in te zetten op een open dialoog met de Houtense samenleving, waarin alternatieve oplossingen worden verkend die voorzien in een bijdrage aan de verlichting voor Ter Apel en die kunnen rekenen op breed draagvlak onder inwoners. Als onderdeel van deze open dialoog zou onder meer de mogelijkheden moeten worden verkend van het bovenwettelijk huisvesten van meer statushouders gelijk aan de opgave van de Spreidingswet door onder meer het beter benutten van bestaande woonruimte, extra bouwopgave en investeringen in Stichting Thuisgevers en Stichting Vluchtelingen Welkom om op een meer gerichte manier invulling te geven aan de Spreidingswet. Een dergelijk voorstel heeft de Inwonerspartij overigens anderhalf jaar geleden ook reeds ingediend. Alle andere partijen (VVD, CDA, Natuurlijk Houten, Houten Anders!, D66, GroenLinks, PvdA, ChristenUnie, SGP) stemden tegen de motie en blijven zich derhalve inzetten op realisatie van een AZC op de locatie Essenkade. Deze zelfde partijen stemden destijds ook allemaal voor de locatie Houten-Oost om een Houten Hub te realiseren, waarbij ook sprake was van grootschalige asielopvang. Ondanks duidelijke indicatoren dat deze businesscase niet rondkwam, bleven deze partijen zich inzetten op realisatie van Houten Hub met als gevolg: geen verlichting voor Ter Apel, omwonenden die het vertrouwen in de politiek hebben verloren en meer dan een half miljoen euro onnodig verspild. De Inwonerspartij was destijds ook de enige partij die voltallig tegen stemde.
De VVD diende die avond ook een motie in. Wat was het verschil tussen beide moties?
De VVD diende ook een motie vreemd aan de orde van de dag in, waarin werd opgeroepen tot een maatschappelijk gesprek. Daarnaast werd gevraagd om randvoorwaarden van opvang en wilden ze nog niet starten met een klankbordgroep aan de Essenkade. De vraag was om de uitkomsten hiervan medio januari op te leveren. Het belangrijkste verschil is dat in de motie van de VVD niet werd opgeroepen om de realisatie van het AZC op de Essenkade 2 te beëindigen. Ondanks dat de Inwonerspartij een maatschappelijk gesprek een goed initiatief vindt, acht de Inwonerspartij een dergelijk gesprek geen echte open dialoog omdat de onderzoeken om een AZC op de Essenkade te realiseren gewoon doorgaan. Dat betekent dat dit maatschappelijk gesprek plaatsvindt binnen de kaders dat er wel een AZC moet komen op de Essenkade. De Inwonerspartij acht een AZC op deze locatie niet wenselijk en bovendien moet de uitkomst van een maatschappelijk gesprek op voorhand niet vast te staan. Dat doet immers afbreuk aan echte inwonersparticipatie. Bovendien heeft het COA aangegeven dat de businesscase alleen sluitend is op deze locatie met 337 vluchtelingen en voor een periode van vijftien jaar. Dit betekent dat de uitkomsten van het maatschappelijk gesprek niet mogen gaan over aantallen vluchtelingen en de periode van het AZC op de Essenkade. Een dergelijk maatschappelijk gesprek lijkt daarmee op een soort schijnparticipatie.
Tijdens het traject Houten Hub heeft de inwonerspartij bovendien meermalen gevraagd om een dergelijk gesprek, maar toen waren ook de meeste partijen tegen. Het project heeft toen even stilgelegen, maar werd na korte tijd weer hervat met als uitkomst dat alle plannen bleven zoals ze waren. De inwonerspartij is van mening dat een open dialoog met de samenleving lastig is als er nog onderzoeken lopen naar één locatie. Daarnaast kan een open dialoog wat de inwonerspartij betreft niet plaatsvinden binnen 5 weken, waarvan ook nog 2 weken gevuld zijn met feestdagen. Een dergelijke dialoog vergt tijd en zorgvuldigheid, zodat de participatie ook door inwoners als prettig en waardevol kan worden ervaren. Omdat tot op heden nog op geen enkele wijze vorm is gegeven aan een dialoog heeft de Inwonerspartij wel voor de motie gestemd, maar zit de motie echt als een surrogaatoplossing.
Zijn de inwoners van Houten voor ITH belangrijk genoeg om hen te laten participeren in het zoeken naar de best mogelijke opvang van asielzoekers?
De afgelopen periode hebben veel partijen in de raad het betrekken van inwoners, goede inwonersparticipatie en het integreren wat vanuit inwoners wordt aangereikt veronachtzaamd. Met uitzondering van ITH en de SGP werd zelfs een referendumverzoek van inwoners inzake de Houten Hub afgewezen. Inwoners lijken zich niet te mogen uitspreken over locatie en aantallen op te vangen asielzoekers. Maar ook partijen zogenaamd menen een nieuw politiek geluid willen laten horen, willen niet dat hun eigen inwoners zich uitspreken. Naast het feit dat dit niet veel vertrouwen uitspreekt in de eigen inwoners, is dit ook niet verstandig. Oneindige juridische procedures zullen nu volgen met enorme vertraging tot gevolg. Niemand is daarbij gebaat. De inwoners niet, de gemeente niet, maar vooral Ter Apel niet. Het is juist cruciaal dat inwoners wel betrokken worden. Onderzoek geeft aan dat inwoners zo breed mogelijk moeten worden betrokken bij de asielopvang. Dit blijkt onder meer uit het rapport van Movisie over ervaringen van gemeenten bij asielopvang. Maar ook het Sociaal Cultureel Planbureau die recentelijk nog adviseert om burgers gelijkwaardig aan de ontwerptafel van beleid te zetten. Dat vraagt om een nabije gemeente die voortdurend in dialoog is met haar inwoners om samen naar oplossingen te zoeken. De inwonerspartij stelt daarom een echte open dialoog voor met de Houtense samenleving om vanuit daaruit samen met inwoners, Stichting Thuisgevers, het Doorgeefluik, kerken, de Krachtfabriek, de Voedselbank, Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK), Geen AZC Essenkade (GAE), de Bewonerscommissie Houten-Oost en nog vele andere inwonersinitiatieven om tot een oplossing te komen, die kan rekenen op draagvlak. Met een deugdelijk participatieproces kunnen we het vertrouwen van inwoners terugwinnen.De Inwonerspartij vindt het belangrijk dat inwoners nadrukkelijk moeten worden betrokken, juist ook als vraagstukken moeilijk blijken te zijn.
Tijdens het debat werd het de aanhoorder duidelijk dat omdat er een spreidingswet is en dat het kost wat kost (en het mag wat kosten) een AZC moet komen. Maar ondanks dat er een wet is aangenomen, zou dat B&W toch niet moeten weerhouden om eerst gedegen uit te zoeken hoe we dat het beste moeten implementeren?
Hoe kijkt ITH aan tegen het feit dat er bij veel partijen een dergelijke tunnelvisie is? Wat vindt ITH van het politieke proces m.b.t. asielopvang zoals zich dat tot nog toe heeft afgespeeld binnen de gemeente Houten? Op het college rust de wettelijke taak om invulling te geven aan de spreidingswet, waarbij voortdurend een meerderheid van de gemeenteraad dit college opdracht geven om tot invulling van de spreidingswet te komen door middel van grootschalige asielopvang. Het college dient invulling te geven in wat een meerderheid van de gemeenteraad wenst. Dit werd pijnlijk zichtbaar bij de Houten Hub. Uit een haalbaarheidsstudie blijkt dat realisatie vele jaren zou duren en zowel financieel als juridisch-planologisch niet mogelijk is. Als Inwonerspartij hebben wij van meet af aan grote twijfels gehad bij deze businesscase en meermalen gewaarschuwd dat dit plan op korte termijn geen verlichting gaat bieden voor Ter Apel. De Inwonerspartij is echter de enige partij die tegen de plannen heeft gestemd en één lid van de SGP. Ook omdat onvoldoende inwonersparticipatie heeft plaatsgevonden en inwoners de mogelijkheid om zich via een referendum uit te spreken is ontzegd. Nu blijkt dat veel van de argumenten van inwoners waarom deze locatie ongeschikt was realiteit zijn geworden. Daarom is het belangrijk altijd goed naar inwoners te luisteren. Bij veel politieke partijen is sprake geweest van wensdenken, maar in de politiek gaat het uiteindelijk om realisme. De slotsom is dat omwonenden het vertrouwen in de politiek zijn kwijt geraakt en onnodig veel geld is verspild. Ook rondom het voornemen om op de Essenkade een AZC te realiseren lijken alle partijen met uitzondering van de Inwonerspartij zich weer volledig in te zetten op grootschalige asielopvang. Dit terwijl nu drie pogingen daartoe zijn gestrand. Het is voor de Inwonerspartij onbegrijpelijk dat partijen zo krampachtig blijven vasthouden aan deze route en niet openstaan voor alternatieve oplossingen die op meer draagvlak van de inwoners kunnen rekenen.
Daarnaast moeten de inwoners gehoord worden. Het afschieten van een referendum over een onderwerp waar petities voor zijn gehouden die 10.000 reacties heeft ontvangen, is enorm onwenselijk. De inwonerspartij begrijpt niet waarom partijen zo bang zijn om inwoners zich uit te laten spreken over dit onderwerp. Tijdens verkiezingen hebben partijen in de gemeenteraad hun mond vol over inwonersparticipatie en als het erop aankomt, geven ze niet thuis. Wellicht zijn de uitkomsten van het laatste referendum over de Ruimtelijke Koers niet goed bevallen. Inwoners hadden toen ook andere ideeën dan de voorgestelde hoogbouw, minder groen en stedelijke verdichting. Maar ook partijen zogenaamd menen een nieuw politiek geluid willen laten horen, willen niet dat hun eigen inwoners zich uitspreken. Naast het feit dat dit niet veel vertrouwen uitspreekt in de eigen inwoners, is dit ook niet verstandig. Oneindige juridische procedures zullen nu volgen met enorme vertraging tot gevolg. Niemand is daarbij gebaat. De inwoners niet, de gemeente niet, maar vooral Ter Apel niet.
Er is een paar jaar terug een besluit door de raad genomen om geen woningbouw toe te staan op de Doornkade en nu wel woningbouw toe te staan voor asielzoekers. Het komt over als opportunistisch onbetrouwbare besluitvorming. Of anders gezegd, zoals de wind waait, waait hun politieke jasje. Kan ITH verklaren waarom dat getolereerd wordt?
Het college spreekt hier niet over een bestemming woningbouw, maar een maatschappelijke bestemming. Wat de inwonerspartij betreft komt er geen woningbouw op de Doornkade, nu niet en in de toekomst niet. Overigens vinden wij het zorgelijk dat de gemeenteraad heeft aangegeven dat wonen op de Doornkade mede is afgeschoten door gezondheidsrisico’s, terwijl het huisvesten van asielzoekers daar nu wél acceptabel is. De GGD heeft immers eerder vastgesteld dat wonen nabij de snelweg ernstige gezondheidsrisico’s met zich brengt.
Tijdens alle bewonersbijeenkomsten was het risico op veiligheidsproblemen een, zo niet het belangrijkste onderwerp. Veel meer dan de helft van de vragen ging over dat onderwerp. Er ligt nog geen veiligheidsplan. Er is ook nog geen risico-inventarisatie en evaluatie door een externe partij uitgevoerd. De oppositie van Houten mag het teleurstellend vinden dat de tijdelijke opvang niet doorgaat. Wij vinden het meer dan teleurstellend dat de oppositie de zorgen van de inwoners gewoonweg negeert en de spreidingswet laat prevaleren boven de zorgen van de inwoners, door overhaast aan te dringen om asielzoekers tijdelijk op te vangen, terwijl de gemeente er overduidelijk nog niet klaar voor is. Is ITH het eens met deze mening? En zo ja, kan ITH de oppositie confronteren met hetgeen bij veel inwoners leeft?
De eerste inzet van de inwonerspartij is om in te zetten om een AZC op de Essenkade te voorkomen. Dit is mede ingegeven door de zorgen van inwoners bij een AZC, van leefbaarheid, randvoorwaarden en veiligheid. De veiligheid rondom AZC-locaties zijn een reële zorg, die op deze locatie nog versterkt wordt door de locatie namelijk een bedrijventerrein. De inwonerspartij heeft gesproken met meerdere inwoners en omwonenden rondom deze locatie, die inderdaad allemaal zorgen over veiligheid uitspreken. We vinden het belangrijk dat er voor deze zorgen uitgebreid tijd en ruimte wordt genomen.
De Werkgroep Essenkade Kritisch (WEK) houdt bewoners op de hoogte van de ontwikkelingen rond de mogelijke opvanglocatie aan de Essenkade in Houten.
In deze update:
Wat gebeurde er allemaal de afgelopen twee weken?
Terugblik op de raadsvergadering van 2 december over de noodopvang op de Essenkade
Terugblik op de raadsvergadering van 9 december over de motie van de VVD en de motie van ITH over maatschappelijke participatie.
Interview met de fractievoorzitter van ITH: Willem Zandbergen
Een nieuw geluid vanuit Europa
Vrees voor veiligheid in AZC’s door bezuinigingen bij Vluchtelingenwerk
Data komende weken
Stand van zaken crowdfunding
Volg ons op de socials
1. Wat gebeurde er allemaal de afgelopen twee weken?
Na het (plotselinge) besluit van B&W om de tijdelijke noodopvang voor 200 tot 250 asielzoekers in containers op de Essenkade af te blazen, kwam de aankondiging voor een extra ingelaste raadsvergadering op 2 december daarna toch wel wat rauw op ons dak. Gelukkig werd het besluit er niet in teruggedraaid. Wij waren als WEK aanwezig tijdens deze raadsvergadering en een verslag leest u in onderdeel 2.
Op 8 december had het WEK bestuur weer een vergadering. Deze keer spraken wij o.a. over de laatste ontwikkelingen, onze gesprekken met de politiek (o.a. de VVD), de harde gegevens over veiligheid, het toewijzen van sociale huurwoningen aan statushouders en ons burgerinitiatief. We roepen de raad op om een onafhankelijk bureau alle onderzoeken voor de Essenkade te laten uitvoeren en niet het COA zelf. Een slager keurt toch niet zijn eigen vlees? We hebben van de gemeente gehoord dat ons burgerinitiatiefvoorstel in de Agendacommissie besproken is en de Agendacommissie besloten heeft om dit voorstel in het Rondetafelgesprek van januari te agenderen. De situatie over het gevoel van veiligheid bij de bewoners vinden wij één van de belangrijkste thema’s. Daarom hebben we besloten om in januari hier een enquête onder onze achterban over uit te zetten. In de volgende update hier meer over.
Op 9 december hebben leden van het WEK bestuur de debatvergadering van de gemeente bijgewoond. Hierover kunt u meer lezen in onderdeel 3.
Tot slot hebben wij Willem Zandbergen van ITH geïnterviewd. Zijn antwoorden op onze vragen leest u in onderdeel 4.
2. Terugblik op de raadsvergadering van 2 december over de noodopvang op de Essenkade!
Deze debatraad was op initiatief van de oppositiepartijen in de gemeenteraad. Zij hadden dit aangevraagd naar aanleiding van het besluit van het college van B&W om de Noodopvang AZC (200-250 asielzoekers) op de Essenkade stop te zetten.
De VVD hekelde het proces, omdat dit debat op een vreemde manier tot stand gekomen is. ITH vulde aan dat dit debat zonder inspraak van bewoners plaatsvindt. GL vindt vluchtelingenopvang belangrijk en heeft daarom 9 vragen geformuleerd, die vervolgens voorgelezen werden. Houten Anders stelt de vraag hoe dit besluit bekeken moet worden, gezien het feit dat een eerder raadsbesluit ingetrokken is. Natuurlijk Houten vraagt naar de randvoorwaarden en geeft de suggestie dat er misschien een nieuwe inventarisatie mbt noodopvang en ‘tijdelijke’ opvang moet komen.
Daan Vermeulen (wethouder VVD) heeft eerst een uitgebreide uiteenzetting gegeven mbt dit besluit:
Er heeft een bewogen participatieproces plaatsgevonden! Tijdens deze avonden zijn zorgen geuit mbt m2, geen voorzieningen, veiligheid bewoners, …
Brief VNG / bezuinigingen op Vluchtelingenwerk / onzekerheden vanuit het Rijk
Er zijn voor de Noodopvang te weinig onderzoeken gedaan
D66 spreekt zijn verbazing uit: in september werd er gezegd: ‘we gaan ervoor’, hoe moeten we dat in de tijd zien (binnen 3 maanden)? De wethouder Daan Vermeulen geeft aan dat de gesprekken met het COA zijn doorgegaan; er zijn vragen gesteld mbt de onderzoeken en de veiligheid van bewoners. Groen Links en Christen Unie stellen ook vragen mbt de locatie. De wethouder geeft aan dat Essenkade 2 een bedrijventerrein is en dat moet dan een woonbestemming krijgen om het geschikt te maken voor vluchtelingenopvang.
Er is meer nodig mbt onderzoeken naar veiligheid; dat is de taak van het COA. Tevens geeft de wethouder aan dat er een klankbordgroep zal gaan starten (nog eind december 2025); daar hebben zich ongeveer 60 mensen voor opgegeven. Een onderzoek naar veiligheid, uitgevoerd door een onafhankelijk bureau, zal gaan plaatsvinden (WEK werd genoemd).
Er worden vragen gesteld door verschillende oppositiepartijen; deze hebben te maken met het feit dat zij niet betrokken zijn bij het besluit om de Noodopvang AZC te stoppen. De VVD reageert met het feit dat er een uitgebreide raadsinformatiebrief geschreven is en dat hierin staat waarom dit besluit genomen is door het college van B&W. Verschillende oppositiepartijen stellen weer vervolgvragen nav dit besluit. De heer Vermeulen geeft aan dat het veel capaciteit (menskracht) kost! In de begroting 2026 is al gesproken over het budget en de gemeente krijgt maar €50.000 vanuit het Rijk.
Na ruim een uur startte het 2e gedeelte met de 4 vooraf geformuleerde vragen aan de fracties. De college partijen gaven om de beurt hun zienswijze. Door ITH werden oplossingen aangedragen als ‘optoppen, inwonen, splitsen van woningen’.
Helaas hebben de 31 raadsleden nog geen gezamenlijke visie op HOE ze vluchtelingen willen opvangen in Houten; ze lopen alleen verschillende ‘locaties achterna’.
3. Terugblik op de raadsvergadering van 9 december over de motie van de VVD en de motie van ITH over maatschappelijke participatie.
Tijdens deze debatvergadering van de raad werden er twee moties ingediend. Allereerst vanuit de VVD. Deze motie luidde:
De komende maanden in gesprek te gaan met Houtenaren, maatschappelijke partners, ondernemers over algemene randvoorwaarden voor mogelijke opvang van asielzoekers/nieuwkomers in Houten, inclusief thema’s als schaal, duur, spreiding, veiligheid, leefbaarheid, financiering en begeleiding zodat deze vooraf helder en gedeeld zijn;
Hierbij ruimte te houden voor een voorzet van de gemeenteraad over de randvoorwaarden die als startpunt kan dienen voor die gesprekken;
De benodigde capaciteit bij de ambtenaren hiervoor vrij te spelen en daarna in te zetten om met de klankbordgroep Essenkade verder in gesprek te gaan;
De raad voor medio januari een procesvoorstel aan te bieden waarin wordt aangegeven – hoe deze gesprekken worden vormgegeven,
Hoe inwoners worden betrokken,
Wat de planning van deze gesprekken is enn hoe de uitkomsten worden verwerkt in toekomstige besluitvorming;
De raad per kwartaal te informeren over de voortgang van de COA-onderzoeken en het verwachte besluitvormingstraject
Deze motie is unaniem aangenomen. Dit betekent dat de beoogde klankbordgroepbijeenkomsten even geparkeerd worden en er eerst gesproken wordt met de bewoners van Houten over de algemene randvoorwaarden voor opvang asielzoekers. En dit te doen vanuit een kader dat door de raad wordt aangegeven. De onderzoeken naar opvang van minimaal 337 asielzoekers op de Essenkade gaan ondertussen gewoon door. Maar het COA heeft hier nog 1 jaar (2026) voor nodig. Dus de gesprekken met de bevolking én de onderzoeken door het COA lopen parallel. Drie WEK-leden hebben zich inmiddels aangemeld voor deze gesprekken.
Vervolgens kwam de motie van ITH in debat. De fractievoorzitter Willem Zandbergen gaf eerst aan waarom deze motie werd ingediend. Hij sprak over “rode vlaggen” voor een AZC van deze omvang op de Essenkade, namelijk:
Op de begroting van het COA wordt door de regering flink bezuinigd. Ze gaan van 4,2 miljard euro naar 800 miljoen. Een miljoeneninvestering aan de Essenkade zou hiermee fors onder druk komen te staan.
Op Vluchtelingenwerk wordt fors bezuinigd. Zij geven aan straks op 8 van de 10 AZC’s geen ondersteuning meer te kunnen bieden.
Het COA zelf kampt met grote personeelstekorten. Ze hebben niet de mensen om alle taken uit te voeren.
Hierdoor is ITH bang dat de ontwikkelingen van een AZC aan de Essenkade opnieuw op een (financieel) fiasco uitlopen. En dat zou dan de 3e keer zijn, na de ontwikkelingen aan de Essenkade in 2022 en de ontwikkelingen aan de Houten Hub (Houten Oost) in 2025.
De motie van ITH luidde daarom:
De voorgenomen onderzoeken en plannen tot realisatie van een AZC op de Essenkade per direct te beëindigen:
Tot een open dialoog met de Houtense samenleving, waarin alternatieve oplossingen worden verkend die voorzien in een bijdrage aan de verlichting van Ter Apel en die kunnen rekenen op breed draagvlak onder inwoners.
Daarin onder meer de mogelijkheden te verkennen van het bovenwettelijk huisvesten van meer statushouders gelijk aan de opgave van de Spreidingswet door onder meer het beter benutten van bestaande woonruimte, extra bouwopgave en investeringen in Stichting Thuisgevers en Stichting Vluchtelingen Welkom om op een meer gerichte manier invulling te geven aan de Spreidingswet
Deel 1 van de motie betekent dat de raad besluit om geen AZC op de Essenkade te ontwikkelen.
Deel 2 van de motie komt overeen met de motie van de VVD.
Maar deel 3 is ook heel verfrissend: kies bij de opvang vooral voor statushouders (die dus mogen blijven in Nederland om een toekomst op te bouwen) en plaats ze over heel Houten verspreid in kleine groepen. Helaas heeft deze motie het niet gehaald en is hij afgewezen. Jammer, want anders zou een AZC op de Essenkade volledig van de baan zijn. Nu zullen we de 2e helft tóch moeten spelen. Maar de politiek is in beweging. En de gemeenteraadsverkiezingen bieden een kans om hier grote invloed op uit te oefenen. Daarover later (in 2026) meer.
4. Interview met de fractievoorzitter van ITH: Willem Zandbergen
De afgelopen week hadden wij de gelegenheid om de fractievoorzitter van ITH te mogen interviewen. Het werd een zeer interessant en onderhoudend gesprek. Graag delen wij de inhoud hiervan omdat het goed weergeeft hoe de opvang van vluchtelingen óók georganiseerd kan worden. Mits je bereid bent om ook “out of the box” te denken (zie hier de samengevatte & de volledige tekst). En hopen dat u in de komende kerstvakantie de tijd kunt en wilt nemen om dit gespreksverslag (naast deze update) te lezen.
5. Een nieuw geluid vanuit Europa
Er komt nieuwe wetgeving aan vanuit Europa. Ook Nederland (en Houten) zullen zich daaraan moeten houden. De belangrijkste elementen uit deze wetgeving luiden:
Achtergrond
In juni 2026 treedt het nieuwe EU-Asiel- en Migratiepact in werking. Dit pakket aan Europese verordeningen en één richtlijn vervangt een groot deel van het huidige asiel- en migratiebeleid binnen de EU. Nederland is verplicht deze regels volledig uit te voeren. De nationale implementatiewetgeving is op dit moment in voorbereiding bij het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Het pact beoogt: snellere en uniformere asielprocedures, versterking van registratie en grensbewaking, een eerlijkere verdeling van opvangcapaciteit binnen de EU, en minimumnormen voor opvangvoorzieningen in alle lidstaten.
Mogelijke gevolgen voor besluitvorming in Nederland
Onderdeel
Verwachte verandering
Effect op lokale besluitvorming
Landelijke regie
Landelijke regie Nederland moet voldoen aan Europese opvang- en procedureverplichtingen.
Minder ruimte voor gemeenten om opvang te weigeren of uit te stellen
Termijnen
EU-verplichtingen gelden vanaf juni 2026.
Sneller besluitvormingstraject, minder mogelijkheid tot langdurig uitstel
Locatie-eisen
Europese minimumnormen voor opvang (veiligheid, privacy, zorg).
Hogere eisen aan gebouwen en voorzieningen; minder geschikt voor geïmproviseerde noodoplossingen.
Transparantie & toezicht
EU verlangt rapportage over opvangkwaliteit en capaciteit.
Meer controle- en rapportageverplichtingen voor COA en gemeenten.
Gevolgen voor de uitvoering en inrichting van een nieuw AZC
Kortere verblijfsduur: Door snellere procedures worden bewonersgroepen wisselender; minder langdurige binding met de omgeving.
Meer nadruk op registratie en veiligheid: Nieuwe AZC’s moeten voorzieningen hebben voor biometrische registratie, screening en samenwerking met IND/politie.
Standaardisering van opvangkwaliteit: Minder variatie tussen locaties; meer centrale aansturing door COA en het Rijk.
Minder lokale beleidsvrijheid: Gemeenten zullen minder ruimte hebben om via lokaal beleid eigen accenten te leggen.
Communicatie en draagvlak: De juridische verplichting om opvang te realiseren komt deels vanuit Europa.
Strategische kansen voor lokale groepen
Hoewel de Europese regels lokale autonomie beperken, creëren ze ook een strenger toetsingskader. Dit biedt mogelijkheden om zorgvuldigheid, kwaliteit en transparantie af te dwingen:
Controleer of de locatie voldoet aan de Europese minimumnormen (veiligheid, privacy, zorg).
Vraag onderbouwing van realistische planning binnen de EU-deadline (juni 2026).
Eis transparantie over rapportages en kwaliteitsmetingen richting EU.
Leg nadruk op duurzame, toekomstbestendige opvang (geen kortdurende noodlocatie).
Gebruik de regels om alternatieven te bepleiten: ‘niet tegen opvang, maar vóór een zorgvuldige uitvoering’.
6. Vrees voor veiligheid in AZC’s door bezuinigingen bij Vluchtelingenwerk
Deze week lazen wij in Trouw dit bericht. Dat draagt zeker niet bij aan het vertrouwen in de plannen van de gemeente. Er wordt namelijk fors bezuinigd op Vluchtelingenwerk. Dus áls er al een AZC gaat komen, zullen ze het waarschijnlijk zonder ondersteuning moeten doen:
Bij acht op de tien azc’s verdwijnt volgend jaar de hulp van VluchtelingenWerk wegens bezuinigingen. Opvangorgaan COA maakt zich zorgen en voorziet spanningen en incidenten.
De bezuinigingen van kabinet-Schoof op VluchtelingenWerk Nederland gaan leiden tot een enorme kaalslag binnen de organisatie. Op 280 van de 350 opvanglocaties vertrekken de medewerkers en vrijwilligers van VluchtelingenWerk. Daarmee verdwijnt het aanspreekpunt voor asielzoekers en vluchtelingen. Dat baart het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) grote zorgen. Als asielzoekers en vluchtelingen bij niemand terecht kunnen met vragen over hun complexe en langdurende procedures, dan dreigen spanningen, frustraties en incidenten.
“We maken ons grote zorgen over de gevolgen van de bezuinigingen voor zowel onze medewerkers als onze bewoners. We hebben deze zorgen dan ook herhaaldelijk bij de minister aangekaart”, zegt COA-bestuurder Joeri Kapteijns. Als de aanwezigheid van VluchtelingenWerk wegvalt, zullen COA-medewerkers veel meer vragen van AZC-bewoners krijgen, voorspelt hij. Juridische en procedurele vragen kan het COA vanwege zijn onafhankelijke positie niet beantwoorden.
“Dit zorgt voor onbeantwoorde vragen en frustraties bij bewoners. Het vergroot de kans op spanningen en incidenten, wat de leefbaarheid op de opvanglocaties negatief beïnvloedt en nog meer druk op medewerkers van het COA legt”, zegt Kapteijns. “Deze bezuinigingen brengen risico’s met zich mee voor zowel bewoners als COA-medewerkers, en lijken voor niemand voordelig.”
VluchtelingenWerk ondersteunt sinds 1979 op verzoek van de overheid asielzoekers en vluchtelingen. De organisatie moet het vanaf volgend jaar doen met ongeveer een derde van het oude budget, wat neerkomt op circa 13 miljoen euro. De bezuinigingen hebben geleid tot een slagveld bij de organisatie, zegt directeur public affairs en strategie Sjoerd Warmerdam.
Uit het boek Mij krijgen ze niet klein, dat Faber schreef na haar aftreden, blijkt dat haar motief om te korten op VluchtelingenWerk met name politiek was. ‘Ik had stellig de indruk dat VluchtelingenWerk mijn beleid zou kunnen tegenwerken’, schrijft Faber. Ze was daarom ‘helemaal klaar met die asielslurpers’. Faber liet haar ambtenaren kort na haar aantreden weten dat ze de organisatie ‘wilde afkoppelen van de subsidietrog’.
7. Data komende weken en afspraak met onze advocaat
De data om in uw agenda te noteren zijn als volgt:
13 januari 2026: RTG
27 januari: debat en besluitvormende raad
Voor 13 januar 2026i kennen wij nog niet de onderwerpen en/of de agenda van deze avonden. Als het om de Essenkade gaat, spreekt u dan ook in? Dat mag 3 minuten.
8. Stand van zaken crowdfunding
Op dit moment is er ongeveer € 11.750 gedoneerd vanuit de crowdfunding. Er worden namelijk ook kosten gemaakt aan zaken als een advertentie in ’t Groentje, nieuwe flyers en de gesprekken met onze advocaat.
Maar voor een procedure (richting bezwaar en beroep) is écht zo’n € 15.000 nodig. Wilt u ons ajb steunen? Want de échte wedstrijd gaat zo dadelijk beginnen. De formele vergunningsaanvraag van het COA is het startsein voor onze (goed voorbereide) acties.
Ook als u in het verleden al een keer gedoneerd heeft, willen we u vragen om een tweede donatie te overwegen. We moeten dit samen doen. Wij hopen dat u ons daarbij wilt helpen.
ITH kiest voor realisme, menselijkheid en samenwerking
Duidelijk standpunt: stop het AZC-onderzoek aan de Essenkade
De inwonerspartij heeft de afgelopen weken duidelijk standpunt ingenomen: het onderzoek naar een AZC op de Essenkade moet worden stopgezet. Er is reeds een half miljoen euro gestopt in meerdere pogingen tot een AZC die keer op keer gestrand zijn. ITH wil stoppen met de inzet voor een AZC. We moeten het tij keren: écht op zoek gaan naar oplossingen samen met onze inwoners.
Het debat van 2 december: inwoners buitenspel gezet
Dinsdagavond 2 december 2025 vond een door de oppositie aangevraagd debat aan over het besluit van het college om niet door te gaan met een onderzoek naar tijdelijke opvang van asielzoekers aan de Essenkade. De oppositie heeft nadrukkelijk gekozen voor een debat, zonder voorafgaand een RTG. Voor de Inwonerspartij stond één punt voorafgaand aan het debat als een paal boven water: inwoners moeten gehoord worden voorafgaand aan dit debat. Zorgvuldige inwonersparticipatie hoort bij behoorlijk bestuur. ITH keurt deze werkwijze van de oppositie af en acht dit niet passend binnen het democratisch proces. Het is werkelijk onacceptabel dat de stem van inwoners wéér niet wordt gehoord.
Overhaaste plannen zonder waarborgen
In het debat heeft ITH aangegeven dat de plannen voor tijdelijke opvang overhaast waren en geen waarborgen bood voor inwoners. Inwoners hebben zorgen geuit over voorzieningen, veiligheid en leefbaarheid. Om die reden vindt ITH het een verstandige beslissing van het college om niet over te gaan tot tijdelijke opvang.
Eerdere mislukkingen en financiële risico’s
Eerdere pogingen om tot een AZC te komen strandden keer op keer en kostten de gemeente al ruim een half miljoen euro, dit terwijl de Inwonerspartij hier voorafgaand aan de Houten Hub in Houten-Oost al voor waarschuwde. Met dalende budgetten bij het COA is het volgens ITH onverstandig om opnieuw in te zetten op een riskant traject met grote financiële en maatschappelijke risico’s. De Inwonerspartij pleit ervoor om het hele onderzoek naar een AZC in Houten te beëindigen.
Motie van ITH: stop het AZC-traject
ITH heeft vervolgens tijdens het raadsdebat van 9 december 2025 daad bij woord gevoegd en een motie vreemd aan de orde van de dag ingediend waarin we het college opgeroepen om te stoppen met de onderzoeken naar een AZC op de Essenkade. Er dient nu écht samen met inwoners naar andere oplossingen gezocht worden in een open dialoog. Tijdens de debatraad werd pijnlijk duidelijk dat ITH de enige partij is die tegen de komst van een AZC in Houten is. Alle andere politieke partijen stemden tegen de motie van ITH.
Samen met inwoners werken aan alternatieven
In plaats van een AZC in Houten wil de Inwonerspartij samen met inwoners gaan kijken naar alternatieve oplossingen, zoals Houten die eerder succesvol heeft toegepast. ITH wil samen met initiatieven zoals Stichting Thuisgevers, het Doorgeefluik, kerken, de Krachtfabriek, de Voedselbank, Stichting Vluchtelingen Welkom, WEK, GAE en de Bewonerscommissie Houten Oost kijken naar oplossingen die wél draagvlak hebben.
Statushouders als realistisch en gedragen alternatief
Het (tijdelijk) huisvesten van statushouders, in plaats van asielzoekers, is ook een wijze waarop gemeenten mogen bijdragen aan de Spreidingswet. De kracht van de Houtense samenleving kan hierbij beter benut worden, nu veel inwoners middels een petitie hebben aangegeven graag bij te dragen aan de opvang van statushouders. Als een klein percentage bereid is om een statushouder te in huis te nemen.
Een koers die wél werkt
Het is tijd voor een koers die wél werkt. Goede inwonersparticipatie en voorstellen met breed draagvlak zullen veel sneller voor verlichting van de asielketen zorgen dan wéér investeren in een jarenlang traject rondom een AZC. ITH kiest hiermee voor realisme, menselijkheid en samenwerking met de inwoners van Houten.
